TV dizilerindeki başörtülü karakterlerin değişimi üzerine sosyolojik bir inceleme - Yıldırım, Rumeysa (My University, 2025)
Bu tez, Türkiye'de başörtülü kadınların 1960’lı yıllardan itibaren kamusal alandaki görünürlüğünün değişimini ve bu değişimin televizyon dizilerine yansımasını sosyolojik bir perspektifle incelemektedir. Dört bölümden oluşan çalışmanın “Başörtüsü Yasağının Siyasi ve Hukuki Arka Planı” isimli ilk bölümünde başörtüsü yasağının tarihsel, siyasi ve hukuki arka planı değerlendirilmiş; başörtülü kadınların kamusal alandaki mücadeleleri ve bu mücadeleler sonrasında kazandıkları özgürlükler tarihsel belgeler, gazeteler ve kanun maddeleri bağlamında incelenmiştir. İkinci bölümde ise Türk televizyonlarında yayınlanan dizilerin tarihi incelenirken üçüncü bölümde başörtüsü yasaklarının kaldırılmasıyla birlikte kamusal alanların başörtülü kadınlara açıldığı dönemde, bu sosyal değişimin televizyon dizilerine nasıl yansıdığı araştırılmıştır. Bu bağlamda, en yüksek reyting alan diziler içerisinde yer alan ve genel izleyiciye hitap eden “Kızılcık Şerbeti” ve “Kızıl Goncalar” dizilerinin ilk iki sezonları içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Bu analiz, başörtülü karakterlerin nasıl konumlandırıldığını, hangi sembollerle temsil edildiklerini ve bu temsillerin ne ölçüde derinlikli olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Dördüncü ve son bölümde elde edilen bulgular ışığında, televizyon dizilerinde başörtülü kadınların görünürlüğünün arttığı ve farklı tiplemelerle temsil edildiği ancak bu temsillerin yetersiz kaldığı ve başörtülü karakterler başrol olsalar bile bireysel hikâyelerden ziyade aidiyet yapılarının öne çıktığı hikayelerin içerisinde yer aldıkları sonucuna ulaşılmıştır. Televizyon dizilerinin Türkiye'deki toplumsal dönüşümün bir yansıması ve aynı zamanda onu şekillendiren bir unsuru olduğu göz önünde bulundurulduğunda, başörtülü karakterlerin daha gerçekçi, daha olumlu ve daha çeşitlenmiş temsillere ihtiyaç duyduğu, bu çerçevede, başörtülü kadınların temsiline dair nitelikli akademik ve sektörel çalışmaların arttırılması gerektiği vurgulanmaktadır; zira, toplumun herhangi bir kesiminin çeşitlenmiş temsilleri uzun vadede çoğulcu bir toplum inşa etmeye katkı yapmaktadır.

This thesis sociologically examines the transformation of the visibility of veiled women in the public sphere in Turkey since the 1960s and how this transformation is reflected in television series. The study consists of four chapters. The first chapter, titled “The Political and Legal Background of the Headscarf Ban,” explores the historical, political, and legal background of the headscarf ban. It examines the struggles of veiled women in the public sphere and the freedoms they have gained as a result of these struggles, using historical documents, newspapers, and legal texts as sources. The second chapter investigates the historical development of television series in Turkey. In the third chapter, the study explores how the lifting of the headscarf bans and the subsequent opening of public spaces to veiled women were reflected in television dramas. In this context, the first two seasons of two highly rated and widely viewed TV series, Kızılcık Şerbeti (Cranberry Sorbet) and Kızıl Goncalar (Red Buds), were analyzed using content analysis methodology. This analysis aims to reveal how veiled characters are positioned, which symbols are used to represent them, and the extent to which these representations are portrayed with depth. In the fourth and final chapter, the findings suggest that the visibility of veiled women in TV series has increased and that they are represented through a greater variety of character types. However, despite being in leading roles, these characters are often embedded in narratives centered on collective identities rather than individual stories. Considering that television series both reflect and shape societal transformation in Turkey, the study emphasizes the need for more realistic, positive, and diverse representations of veiled women. It also underlines the importance of increasing the quantity and quality of academic and sectoral studies on the representation of veiled women. Ultimately, diversified representations of all segments of society contribute to the construction of a more pluralistic society in the long term.
Keywords: Başörtüsü; Başörtüsü Yasağı; Din ve Sosyoloji; Headscarf Ban; Islamic clothing and dress; İslami giyim ve giysi; Kamusal Alan Headscarf; Political aspects; Public Sphere; Religion and Sociology; Siyasi yönleri; Social aspects; Social Change; Sosyal Değişim; Sosyal durum; Television Series; Televizyon Dizileri; Turbans; Turkey; Türban; Türkiye