فقه الأولويات عند الإمام الجويني El-Cüveynî'nin (Ö.478/ 1085) fıkıh düşüncesinde öncelikler fıkhı (Fıkhu'l-Evveliyyât İnde'l-İmâm El-Cüveynî) - Elmuhbani, Ahmet (My University, 2023)
Araştırmanın amacı, öncelikler fıkhı kavramını ve İmam Cuveyni'nin (419-478/ 10281085) eserlerinde bu kavramın yerini incelemektir. Araştırmanın önemi, ileri gelen bazı fakihlerin düşüncesinde öncelikler fıkhının yeri üzerinde yapılan önceki çalışmalara akademik katkı yapmayı amaçlamasından yatmaktadır. Öncelikler fıkhı, terminolojide yeni gibi görünmesine rağmen, içeriği itibariyle fıkıh düşüncesinin temel işleyiş ilkelerinden biri, hatta belirli bir disiplinden bağımsız bir şekilde insan zihnin temel düşünce prensiplerinden biridir . Araştırma aynı zamanda, öncelikler fıkhında uygulamaya yönelik bazı kuralların belirlenmesi ve vurgulanmasını da amaçlamaktadır. Kavram İmam el-Cüveynî'nin eserleri çerçevesinde ele alınacaktır. El-Cüveynî özellikle usûl ve siyâset ilimlerinde önemli bir yere sahip olan el-Ğıyasî ve el-Burhân adlı eserlerinde kavramın modern kullanımındaki içeriğiyle ilişkilendirilebilecek ilke ve prensiplerden söz eder . Araştırma ayrıca, öncelikler fıkhının makâsıdu’ş-şerî’a, fıkıh usulü ve karşılaştırmalı fıkıh gibi içerik itibariyle yakın diğer fıkıh disiplinleriyle ilişkisini, benzerlik ve farklılıkları da göstermeyi hedeflemektedir . Çalışmada kavram özellikle, el-Cüveynî'nin öncelikleri belirlemeye verdiği önemi belirgin bir şekilde gösteren ve ilk onun tarafından geliştirildiği kabul edilen şer’î hükümlerin gerçekleştirmek istediği faydaların (maslahat) zarûrî, hâcî ve tahsînî şeklindeki üçlü derecelendirmesi çerçevesinde incelenecektir. Bu çerçevede el- Cüveynî’nin fıkıh öğretisinden ilkenin tatbikine yönelik hangi kuralların çıkarılabileceği sorgulanacaktır. Çalışmada konu, fıkhın bu yeni alanına, onun amacına uygun nitelikli bir katkıda bulunmayı amaçlayan bir yaklaşımla gerçekleştirilmiştir . Araştırma şu aşamalar izlenerek gerçekleştirilmiştir: (1) Öncelikler Fıkhı ile ilgili literatürün okunması, sonuçların karşılaştırılması ve çalışmada cevap aranacak soruların ve araştırmamın yönünü belirleyecek hipotezlerin tespiti. (2) El-Cüveynî’nin teorik eserlerinin okunması: Başta (el-Burhan, el-Varakât) ve temel konusu siyaset olmakla birlikte konumuzla ilgili önemli bilgiler içeren el-Ğıyâsî. (3) El-Cüveynî’nin أ “furû” eserlerinde öncelikler fıkhının uygulaması olarak değerlendirilebilecek meselelerin tespiti, tasnif edilmesi, ortak ve ayrışan yönlerin belirlenip analiz edilmesi. (4) Sonuçların araştırmanın başında belirlenen temel sorular ve hipotezlerle karşılaştırılması. (5) Araştırmanın sonuçlarının özetlenerek önceki araştırmaların sonuçlarıyla karşılaştırılması . Bu tezin hedeflediği akademik katkı şu şekilde özetlenebilir : •Modern bir kavram olmakla birlikte Öncelikler Fıkhı kavramının içerik olarak el-Cüveynî’in düşünce dünyasında neye karşılık geldiğinin gösterilmesi •Kavramın Makâsıd ilmi, Usul-i Fıkıh ve Karşılaştırmalı Fıkıh gibi diğer fıkıh dallarıyla olan ilişkisi belirlenmesi •Özelde Öncelikler Fıkhı çerçevesinde gelişmekte olan literatüre genelde el- Cüveynî’nin fikirleri, Fıkhı düşüncesi ve tarihi alanında yapılan araştırmalara katkı

The research aims to study the concept of the jurisprudence of priorities “Fiqh of Priorities” and the role of Imam al-Haramayn al-Juwayni (h.419-478 / m.1028-1085) in it. It continues the work of previous researchers who have focused on studying this concept and its application in the works of specific imams. Although jurisprudence of priorities is a new term, it must be added that in terms of meaning and content it is one of the basic principles of fiqh and even of reasoning of human mind . The research also focuses on highlighting general rules and practical principles that can be used in the field of jurisprudence of priorities. The concept will be studied in the writings of Imam al-Juwayni, particularly in his books al-Ghiyathi and al-Burhan. These two books represent his significant contributions to the fields of legal principles and Islamic political theory, disciplines in which he played a prominent role in their development. The research also aims to distinguish jurisprudence of priorities from other disciplines that are closely related to it, such as the science of purposes of sharia (maqâsid), the principles of jurisprudence (usûl al-fiqh), and comparative law (al-fiqh al-muqâran) . The main subject of the thesis is to study and focus on consideration of priority in the thought of Imam al-Juwayni, especially his division of interests into essentials/ necessary, complementary, and embellishments. The thesis also aims to contribute to the research by developing standards and rules from his thought applicable in the jurisprudence of priorities. This will help to gain a deeper understanding of this jurisprudence and provide a practical approach that can be applied in different subbranches of jurisprudence. The thesis aims to contribute to the developing literature of the concept as a modern sub-branch of fiqh. The concept will be examined in the context of the thought of a prominent fiqh scholar and his works, and in this way, generalizations that cannot be sufficiently grounded will be avoided. The work will also attempt to determine the theoretical framework and principles that can be associated with the subject within the framework of al-Juwayni's works (especially al-Ghiyathi, al-Burhan and al-Warakat). On the other hand, the place of Fiqh of Priorities in the Islamic legal thought, its relationship with other branches of fiqh such as Maqasid, Usul al-Fiqh and Comparative Fiqh will be examined, and the mistakes made in some studies on this subject will be pointed out . ت The method used in the research is a descriptive analysis of the data and can be summarized as follows: After determining the theoretical framework of the subject, the issues related to the subject in al-Juwayni's works will be identified and classified, then they will be compared and finally the study will be concluded by subjecting the data to a critical analysis within a theoretical framework .
Keywords: Fıkıh- evleviyyat- usûl- Evlaâ - efdâl- takdim -te'hir- maslahat- mefsedet-Makâsıdü’ş-şerîa Fiqh- Priorities- Origins- first- Best- Submit- delay- An interest- Spoiling- Purposes of the sharia; Islamic law (fiqh); İmam Cuveyni, (419-478/ 10281085); İslam hukuku (fıkıh)