İddianamenin iadesi (CMK md. 174) - Aslan, Safa Ogün (My University, 2023)
Yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen sürece soruşturma; iddianamenin kabulüyle hükmün kesinleşmesine kadar geçen evreye kovuşturma adı verilir. Basit suç şüphesi ile başlayan soruşturma faaliyeti cumhuriyet savcısı tarafından yürütülür. Soruşturma sonucunda şüphelinin ceza alma ihtimalinin beraat etme ihtimalinden fazla olduğuna kanaat getiren cumhuriyet savcısı kamu davası açılması adına iddianame düzenleyerek yetkili ve görevli mahkemeye gönderir. Mahkeme tarafından iddianamenin kabulü ile kamu davası açılır. Ancak etkin bir soruşturma faaliyeti yürütülmeden hazırlanan, kanuni şartlara riayet etmeyen, eksik ve hatalı hususlar içeren iddianameler sonucu yapılan yargılamalar birtakım sorunları da beraberinde getirmektedir. Masum kişilerin sanık sıfatıyla isimlerinin lekelenmesi, uzun süren yargılamalar, zamanaşımına uğramış suçlar, gerçek faillerin geç yargılanarak toplumsal barışın geç tesis edilmesi, ödenen beraat vekalet ücretleri ve yargılama giderleri, AİHM nezdinde verilen tazminat kararları sonucunda ülkemizin uluslararası camiada itibar kaybına uğraması bu sorunlara örnek teşkil etmektedir. Tüm bunların önüne geçmek amacıyla iddianamenin iadesi kurumu düzenlenmiş ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile hukuk sistemimize girmiştir. Kurumun amacı masumiyet karinesi, kişilerin lekelenmeme hakkı gibi evrensel ceza hukuku ilkelerinin uygulanmasını sağlamaktır. Etkin bir soruşturma sonucu hazırlanacak olan iddianameler neticesinde adil yargılanma hakkının korunması, makul sürede yargılamaların bitirilmesi ve mümkünse yargılamaların tek celsede sonuçlandırılarak adaletin etkin ve hızlı bir şekilde tesisi amaçlanmaktadır. Bunun için soruşturma evresinin tek yetkilisi olan cumhuriyet savcısı kanunda belirtilen niteliklere haiz bir iddianame hazırlayacak, mahkemeler önlerine gelen iddianameleri kanunda belirtilen hususlar yönünden inceleyecek, bu inceleme neticesinde kanuni şartlara riayet edilmeden eksik ve hatalı şekilde hazırlanan iddianameler iade edilecek böylece uzun süren yargılamaların ve hak ihlallerinin önüne geçilecektir. Uygulamada kurumun öneminin yeteri kadar anlaşılamadığı ve etkin bir şekilde kullanılmadığı görülmektedir. Ayrıca doktrinde konuya ilişkin yasal düzenlemelerin bazı eksiklik ve çelişkileri barındırdığı da ifade edilmektedir. Tüm bu sebeplerden ötürü konunun kapsamlı bir şekilde incelenmesi zarureti doğmuştur. Bu zaruretten ötürü yapılan çalışmamızda konuya ilişkin kavramlar ve yasal düzenlemeler tüm boyutlarıyla incelenmiş, iddianamenin iadesine ilişkin verilen Yargıtay kararları ve doktrinde tartışmalı olan hususlar tahlil edilmiş, kurumun işlevselliğini arttırmaya yönelik çözüm önerilerimiz sunulmuştur.

The period between the ascertainment of criminal suspect and the acceptance of indictment is called investigation, and the stage between the acceptance of indictment and the finalization of judgment is called trial. The investigation activity, which begins with the suspicion of petty crime, is conducted by a public prosecutor. When the public prosecutor reaches the conclusion that the probability of the suspect’s being punished is greater than his probability of being acquitted, he prepares an indictment in the name of public prosecution and sends it to the authorized and responsible law court. Upon the acceptance of indictment by the prosecution, public prosecution is initiated. However, the trials conducted with indictments prepared without effective investigation and compliance with legal procedures, containing imperfect and erroneous points, bring along several problems. Defaming of innocent people with the epithet suspect, lengthy trials, crimes prescribed, delayed establishment of social peace due to late trials of the real guilty, acquittal counsel fee paid, trial expenses, and our country’s suffering disreputability in international community as a result of compensation verdicts given by the European Human Rights Court. With the purpose of preventing all this, the institution of returning indictments has been established and put into effect in our law system with the law of penal court numbered 5271. The aim of this institution is to secure the implementation of the principles of universal penal law such as presumption of innocence, people’s right not to be defamed. It has been aimed to protect the right to a fair trial following the preparation of a complete indictment after an effective investigation, to complete trials in reasonable durations, and, if possible, to establish justice effectively and expeditiously by finalizing trials in single sessions. For this purpose, the public prosecutor – the only authorized person of the investigation stage – will prepare an indictment having the qualities specified in the law, and the law courts will study the indictments brought to their attention in view of the points referred to in the law, and at the end of this study, the indictments prepared inadequately and erroneously without complying with legal procedures will be returned and thus lengthy trials and violations of right will have been eliminated. In practice, it has been seen that the institution has not been used effectively since its importance has not been understood adequately. In addition, it has also been reported that the legal regulations regarding this subject contain some deficiencies and discrepancies in the doctrine. For all these reasons, the necessity of studying the subject more comprehensively has arisen. Because of this necessity, in our study, the concepts and legal regulations related to the subject were examined in all dimensions, the Supreme Court decisions regarding the return of the indictment and the controversial issues in the doctrine were analyzed, and our solution suggestions were presented to increase the functionality of the institution.
Keywords: Acceptance of indinctment; Elements of indincment; Indictment; İddianame; İddianamenin iadesi; İddianamenin kabulüReturning the indictment; İddianamenin unsurları; Kamu davası; Kamu hukuku; Public law; Public trial