Göz iris fotoğrafçılığı - Dayanıanmıandoab, Somayyeh (My University, 2025)
Göz iris fotoğrafçılığı Bu tezde; “Görme işlevi gören gözün nasıl sanata dönüştüğü?” sorusuna cevap aranmaktadır. Gözün sadece biyolojik bir organ olarak değil, aynı zamanda estetik, kültürel ve simgesel bir yapı olarak ele alınabileceği varsayımından hareketle, iris fotoğrafçılığı hem teknik hem kavramsal boyutlarıyla incelenmiştir. Son yıllarda dikkat çeken bu alan, fotoğraf sanatının yeni bir anlatı türü ve alt başlığı olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, iris fotoğrafçılığını sanat tarihi, tıbbi görselleştirme ve teknolojik gelişmelerle ilişkilendirerek disiplinlerarası bir yaklaşımla ele almıştır. İrisin sahip olduğu renk çeşitliliği, biçimsel zenginlik ve yapısal detaylar, onu sadece optik bir unsur olmaktan çıkararak estetik bir simgeye dönüştürmektedir. Tarih boyunca göz; dinî metinlerde, mitolojik anlatılarda, bilimsel çizimlerde ve sanatta merkezi bir motif olarak kullanılmıştır. Bu bağlamda iris, tezde yalnızca anatomik bir yapı değil; estetik açıdan güçlü ve simgesel anlamlar taşıyan bir görsel unsur olarak konumlandırılmıştır. “Her şeyi gören göz, kendini göremez” düşüncesi çerçevesinde, gözün taşıdığı estetik ve felsefi anlamlar derinleştirilmiştir. Tezin ilk bölümlerinde gözün anatomik yapısı ve işlevleri özetlenmiş; görme fizyolojisi, hücre tipleri, kas yapısı ve çeşitli hastalıkların göz üzerindeki etkileri açıklanmıştır. Bunu takiben, insan ve hayvan gözleri arasındaki farklar ile gözün çalışma prensibi ile fotoğraf makinesi arasındaki benzerlikler karşılaştırmalı olarak tartışılmıştır. Görme sistemi hem bilimsel hem felsefi düzlemde ele alınmış, gözün algısal ve kavramsal boyutları ortaya konmuştur. Gözün tarihsel ve kültürel bağlamdaki temsili de kapsamlı biçimde incelenmiştir. Antik uygarlıklardan günümüze göz imgesinin ikonografik, sembolik ve mitolojik temsilleri değerlendirilmiş; kem göz inancı, Helix Nebulası gibi kozmik göz benzetmeleri ve Rönesans dönemine ait anatomi çizimleri üzerinden gözün hem sanat hem de bilimdeki yeri analiz edilmiştir. İrisin sanat tarihindeki konumu, bağımsız bir görsel konu olarak nasıl geliştiği, çeşitli sanatçılar üzerinden kavramsal bağlamda değerlendirilmiştir. Kavramsal sanat çerçevesinde göz ve iris, kimlik, soyutlama, içgörü ve bireysellik gibi temalarla birlikte analiz edilmiş; farklı estetik yaklaşımlar irdelenmiştir. Bu yönüyle göz, sanatçılar için hem düşünsel hem de duygusal bir ifade alanı sunmaktadır. Uygulamalı bölümde, makro fotoğrafçılığın tarihçesi, iris çekiminde kullanılan özel objektifler, aydınlatma sistemleri ve düzenekler detaylı biçimde açıklanmıştır. Teknik zorluklar, deneysel bulgular ve ekipman seçimleri, iris fotoğrafçılığının sanatsal üretime nasıl katkı sağladığını göstermek üzere değerlendirilmiştir. Ayrıca, insanlara ve evcil hayvanlara ait iris örnekleriyle görsel analizler yapılmış; renk ölçüm sistemleri aracılığıyla iris renkleri kültürel ve coğrafi bağlamda incelenmiştir. İrisin mitolojik çağrışımları, damar dokusu, kas yapısı ve renk katmanları sanatsal bir anlatım biçimi olarak ele alınmış; iris dokusundaki hastalık belirtilerinin estetik potansiyeli de değerlendirilmiştir. Anormal iris yapılarının, sanatçı açısından alternatif bir görsel dil sunduğu ve portre geleneğine yeni bir boyut kazandırdığı vurgulanmıştır. Ayrıca bu tez, iris fotoğrafçılığının yalnızca teknik bir uygulama değil, aynı zamanda derinlikli bir estetik ve kavramsal ifade alanı olduğunu ortaya koymaktadır. Her iris, kendine özgü yapısı ve detaylarıyla izleyicide hayranlık uyandırmakta; bireyin iç dünyasını görünür kılan özgün bir anlatı aracı olarak işlev görmektedir. Bu yönüyle iris fotoğrafçılığı, çağdaş fotoğraf sanatında dikkat çeken, yenilikçi ve çok katmanlı bir yaklaşımı temsil etmektedir. Tezin son bölümünde, mesleğim ve tutkuma dönüşen iris fotoğrafçılığı kapsamında çektiğim otuz özgün çalışmaya yer verilmiştir. Böylece bu alanın benim için yalnızca kuramsal bir ilgi değil; yaşamımın derinliklerine kök salmış, anlam yüklü ve sürekli dönüşen bir ifade biçimi haline geldiği de görünür kılınmıştır.

Eye iris photography This thesis seeks to answer the question: “How does the eye, which serves the function of vision, transform into art?” Based on the assumption that the eye can be approached not only as a biological organ but also as an aesthetic, cultural, and symbolic structure, iris photography has been examined in both its technical and conceptual dimensions. This emerging field, which has gained attention in recent years, is considered a new narrative form and subgenre within photographic art. The study addresses iris photography through an interdisciplinary approach by connecting it with art history, medical visualization, and technological advancements. The iris’s diversity of colors, formal richness, and structural details transform it from a mere optical component into an aesthetic symbol. Throughout history, the eye has been a central motif in religious texts, mythological narratives, scientific illustrations, and art. In this context, the iris is positioned in the thesis not only as an anatomical structure but also as a visual element carrying strong aesthetic and symbolic meanings. Within the framework of the idea that “the all-seeing eye cannot see itself,” the aesthetic and philosophical meanings attributed to the eye are deepened. In the initial chapters, the anatomical structure and functions of the eye are summarized; the physiology of vision, cell types, muscular structure, and the effects of various diseases on the eye are explained. Following this, the differences between human and animal eyes, as well as the similarities between the working principles of the eye and the camera, are comparatively discussed. The visual system is approached from both scientific and philosophical perspectives, revealing the perceptual and conceptual dimensions of the eye. The historical and cultural representations of the eye are also extensively examined. The iconographic, symbolic, and mythological representations of the eye image from ancient civilizations to the present day are evaluated; beliefs such as the evil eye, cosmic eye analogies like the Helix Nebula, and anatomical drawings from the Renaissance period are analyzed to understand the place of the eye in both art and science. The position of the iris in art history and its development as an independent visual subject are conceptually evaluated through various artists. Within the framework of conceptual art, the eye and the iris are analyzed alongside themes such as identity, abstraction, insight, and individuality; different aesthetic approaches are examined. In this regard, the eye provides artists with a means of both intellectual and emotional expression. In the practical section, the history of macro photography, special lenses used in iris photography, lighting systems, and setups are explained in detail. Technical challenges, experimental findings, and equipment choices are evaluated to show how they contribute to artistic production in iris photography. In addition, visual analyses of irises from humans and domestic animals are conducted; iris colors are examined in cultural and geographical contexts using color measurement systems. The mythological associations of the iris, its vascular tissue, muscular structure, and layers of color are addressed as a form of artistic expression; the aesthetic potential of disease indicators in iris tissue is also considered. Abnormal iris structures are emphasized as providing an alternative visual language for the artist and adding a new dimension to the portrait tradition. This thesis also reveals that iris photography is not only a technical practice but also a profound field of aesthetic and conceptual expression. Each iris, with its unique structure and details, evokes admiration in the viewer and functions as an original narrative tool that makes the inner world of the individual visible. In this respect, iris photography represents an innovative and multi-layered approach in contemporary photographic art. In the final chapter of the thesis, thirty original works I created within the scope of iris photography—which has become both my profession and passion—are presented. Thus, it is made visible that this field is not merely a theoretical interest for me, but a meaningful and ever-evolving form of expression deeply rooted in my life.
Eye iris photography
Keywords: Fotoğrafçılık; Göz; Iris; İris; Macro Photography; Makro Fotoğrafçılık Eye; Photography; Pictorial works; Resimli çalismalar