Hasan Rızayi ve Tezkiretü’s-Salikin ile Mahmudiyye adlı eserleri tahkik ve değerlendirilmesi - Çağırıcı, Mustafa (My University, 2006)
TEZİN ÖZETİ Tasavvuf tarihinin önemli şahsiyetlerinden Aziz Mahmud Hüdâyî’nin bağlılarından bir Osmanlı kadısı, aynı zamanda şair Hasan Rızâyî Efendi ve onun iki eserini tahkik ve neşre çalıştım. Rızâyî Aksarâyi ve iki eserini tanıtmaya yönelik bu çalışmamız üç bölümden meydana gelmektedir. Rızâyî’nin hayatı ve eserleri, ikinci bölüm Tezkire ve Mahmûdiyye’nin konuları ve muhtevâsı, üçüncü bölüm de Tezkire ve Mahmûdiyye’nin metnidir. Birinci bölümü teşkil eden Rızâyî’nin hayatı hakkındaki bilgileri genellikle kendi yazmış olduğu eserlerinden edindim. Eserlerine ise bizzat kütüphane kataloklarından ulaştım. Başka eserlerde adı geçen birkaç eserine ise ulaşamadım. Osmanlıca eseri olan “Tezkiratü’s-sâlikîn ve Risâletü’nnâdimîn” i bir başka nüshasıyla karşılaştırarak latinize ettim. Bu eserde Hasan Rızâyî Efendi’nin Aziz Mahmud Hüdâyî’nin Anadolu halifeleri hakkında vermiş olduğu bilgilere rastladım. Bu eseri bu açıdan orjinal buldum. Ayrıca bu eserde tasavvufî temaları içeren güzel şiirleri de neşre değer buldum. Araştırmalarım esnasında Hasan Rızâyî Efendi’nin o günün sosyo-kültürel hayatına ışık tutan “el -Mahmûdiyye fî menâkıb-ı ricâli’l -bilâd” isimli bir başka Arapça eserini daha tercüme ettim. Rızâyî’nin arapça olarak kaleme aldığı Mahmûdiyye adlı eserinin bazı bölümlerinde imlâ ve gramer hatalarına rastladım. Bunları dipnotta gösterdim. Birkaç yer ve şahıs ismini okuyamadığım için bu kelimeleri tercümede parentez içersinde aynen gösterdim. Müellifin bu eserinde yaklaşık otuz- kırk beldede karşılaştığı 350-400 şahsın tarîkat, meşreb ve mezhepleri hakkında bilgi verdiğini; Şahit olduğu kerâmetler, latîfeler, siyâsî olaylar, şeyhlerden aldığı tesbih ve dualardan bahsettiğini gördüm. Çalışmamın, Aziz Mahmûd Hüdâyî, Celvetîlik ve bu yolun bağlısı Rızâyî hakkında yapılacak çalışmalara bir başlangıç olacağını umuyorum.

OF THESİS I have tried to investigate and evaluate one of the important personalities Aziz Mahmut Hüdayi’s dependent’s, an Ottoman Muslim judge at the same time a poet Hasan Rızâyî Efendi and his two Works. This research of Rızâyî Aksarâyî and his two Works is composed of three parts. The first part consists of his life and Works, the second part the subjects and contents of Tezkire and Mahmudiye and the last part the text of Tezkire and Mahmûdiye. I mostly gained the information of Rızâyî’s life from his own works which forms the first part. I especially reached his Works at the catalogues of libraries. I couldn’t reach some of the Works in his other Works. I latinized ‘Tezkiraü’s-sâlikîn’ which is his ottoman-Turkish and ‘Risâletü’nnâdimîn’ by comparing with another copy. In this work I discovered that Hasan Rızâyî Efendi Aziz Mahmud Hüdâyî gave information about Anatoilan’s sheikh’ assistants. Therefore I found this work at this point interesting. Apart from it I also found it worth to publish the poems including themes of Sophistic subjects. During my researches I also translated another Arabic work of Hasan Rızâyî Efendi ’el –Mahmûdiye fî manâkıbı ricâli’l bilad” which gives light to the sociocultural life of that time. I found some spelling and grammatical mistakes in some parts of Rızâyî’s work called ‘Mahmûdiyye’ which he wrote in Arabic. I showed these at footnote. As I couldn’t read some of the person’s and place name I showed these words in original in parenthesis. I recognized that this author gave information about 350-400 person’s religious way, natural characters, sects with whom he met in 30-40 different towns, miracles he met, witticisms, political events, prayers and religious orders from Sheiks. I hope that my research will be a start to the studies of Aziz Mahmud Hüdâyî, Way of Celvetî and Rızâyî the dependent of this way.
Keywords: Tasavvuf