Türk ceza yargılama usulünde ilk kanun : 1879 tarihli Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye Kanun-ı Muvakkati ve mahkemelerin görev ve yetkisi - Tezcan, Esma Sena (My University, 2022)
25 Haziran 1879 tarihli Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye Kanunu, Osmanlı Devletinin ilk modern ve sistematik ceza usul kanunu olması bakımından oldukça önemli bir yere sahiptir. Büyük ölçüde 1808 tarihli Fransız ceza muhakemesi kanunundan yararlanılarak oluşturulan bu kanun ülke hukukuna başta savcılık olmak üzere birçok yeni kavramın girmesine vesile olmuştur. Kanun, ceza muhakemesinin bütün aşamalarını düzenlemiş ve günümüz yargılama düzenine oldukça benzer bir adliye teşkilatı oluşturmuştur. Çalışmanın ilk bölümünde, Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye Kanunu’nun yürürlüğe girişi ile ilgasına kadar geçen süre, kronolojik olarak aktarılmıştır. Bu bölümde, kanunun yapısı, özellikleri ve ülke hukukuna kazandırmış olduğu kavramlar, dönemin aydınlarının bakış açısıyla birlikte ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, kanunun ceza muhakemesine ilişkin getirdiği modern kavramlar, özellikle Osmanlı’nın önemli ceza hukukçularının eserleri ile dönemin kanun şerhlerinden de istifade edilerek izah edilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise, bilhassa Teşkilat-ı Mehakim Kanunu ile Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye Kanunu’nun mahkeme teşkilatı üzerindeki etkileri göz önünde bulundurularak, 1879 tarihinde Osmanlı Devletindeki ceza mahkemeleri ile bu mahkemelerin görev ve yetki konuları incelenmiştir.

Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye Kanunu (Criminal Procedure Code), dated June 25, 1879, has a very important place in terms of being first modern and systematic criminal procedure law of the Ottoman Empire. This code, which was created by making use of the French Criminal Procedure Law of 1808, it has been instrumental in the introduction of many new concepts, especially the prosecution, into the country's law. The code regulated all stages of criminal proceedings and created a judicial organization very similar to today's judicial order. In the first part of the study, the time between the entry into force of the Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye Kanunu and its abolition is given chronologically. In this section, the structure of the code, its features and the concepts and regulations in the country's law are discussed with the perspective of the intellectuals of the period. In the following chapter, the modern concepts embedded in the code on criminal proceedings are explained by referring famous Ottoman criminal lawyers' studies and the law commentaries of the period. In the last part, considering the effects of the Teşkilat-ı Mehakim Kanunu (Court Organization Code) and the Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye Kanunu on the court organization, the existing criminal courts in the Ottoman Empire in 1879 and the duties and jurisdiction of these courts were examined.
Keywords: Ceza hukuku; Ceza Muhakemesi Hukuku; Criminal law; Criminal Procedure Law; Görev ve Yetki; Hukuk; Hukuk Tarihi Ottoman Criminal Procedure Code; Kamu hukuku; Law; Legal History; Mandate and Authority; Müddei-i Umumi; Prosecution; Public law; Savcılık; Tanzimat; Turkey; Türkiye; Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye Kanunu