Mergînânî'nin Muhtârâtü'n-Nevâzil adlı eserinin Nevâzil edebiyatındaki yeri ve muhteva analizi - Bardakcı, Abdullah (My University, 2023)
Mâverâünnehir hicrî 7. yüzyılın sonuna kadar Hanefî mezhebi için çok eser veren alimlere ev sahipliği yapmıştır. Mezhep imamlarından aktarılan birikimi yorumlayan ve kendi zamanlarında ortaya çıkan yeni meselelere dair hükümler veren fukahâ, mezhebin teşekkül sonrası gelişimine önemli katkılar sunmuştur. Meşâyıh adı verilen bölge fukahâsının, mezhebe katkılarının yer aldığı meseleleri, Hanefî fıkıh terminolojisinde karşılayan kavram nevâzildir ve aynı zamanda bu meseleleri ihtiva eden literatürün de adıdır. Mâverâünnehir bölgesinde de nevâzil literatüründen çok sayıda eser kaleme alınmıştır. Bu eserlerden biri olan Muhtârâtü’n-Nevâzil ise, mezhepte tercihleriyle muteber olan ve el-Hidâye’si ile meşhur Mergînânî’ye aittir. Bu tezde, Mergînânî’nin Muhtârâtü’n-Nevâzil’inin nevâzil literatüründeki yeri ve muhtevası, eserin özellikleri, literatürde nasıl kullanıldığı, hangi konularda daha çok atıf aldığı, müellifin hangi isim ve eserlerden istifade ederek telif ettiği, istidlalde hangi metotları kullandığı, eserin müellifin diğer bir eseri olan el-Hidâye ile karşılaştırıldığında nerede durduğu soruları çerçevesinde incelenmiştir. Bunlara ek olarak, Muhtârâtü’n-Nevâzil’in günümüze ulaşan nüshalarının sayısı, nerelerde bulunduğu, mevcut nüshaların durumları ve nüshaların versiyonları da araştırmaya dahil edilmiştir. Nihayetinde eserin günümüze ulaşan 136 adet nüshasının bulunduğu, nüshalarının 2’si hatalı 3 versiyondan oluştuğu, eserin hicri 11. yüzyılda şöhret bulduğu, sonraki literatür tarafından (i) Mergînânî’nin el-Hidâye’deki sözlerinin açıklanması, (ii) Mergînânî’nin el-Hidâye’deki veya başka bir meseleye dair zikrettiği özgün hükümleri içermesi, (iii) Mergînânî’nin tercihlerini yansıtması gibi işlevlerle kullanıldığı; daha çok ibâdât meselelerinden atıf aldığı ve el-Hidâye ile meselelerinin yarısından fazlasının ortak olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.

The Transoxiana region has hosted scholars who contributed significantly to the Hanafi school of thought until the end of the 7th century in the Islamic calendar. Jurists (fukahâ), who interpreted the accumulated knowledge passed down from the imams of the school and provided rulings on contemporary issues, played a crucial role in the post-formation development of the school. The concept of “nawazil,” encompassing the contributions of regional jurists to the school, represents issues addressed within Hanafi jurisprudential terminology and also refers to the literature containing these contributions. In the Transoxiana region, a substantial number of works have been produced in the 'nevâzil' literature. One of these works, Mukhtarat al-Nawazil, belongs to Marghinani, a prominent scholar renowned for his authoritative work al-Hidaya and his preference-respected choices within the school. This thesis examines the position and content of Marghinani's Mukhtarat al-Nawazil within the 'nevâzil' literature, the characteristics of the work, its utilization in the literature, its most referenced topics, the sources and works Mergînânî drew from while composing it, the methods he employed in argumentation, and how the work compares to his other work al-Hidaya. Additionally, the research includes the number of surviving copies of Mukhtarat al-Nawazil that have reached the present day, their locations, the condition of the existing copies, and their versions. Ultimately, it is determined that there are 136 extant copies of the work, with 2 faulty versions among 3 variants. The work gained fame in the 11th century of the Islamic calendar and is used in subsequent literature primarily for functions such as (i) explaining Marghinani's statements in al-Hidaya (ii) containing original rulings mentioned by Marghinani in al-Hidaya or other matters, (iii) reflecting Marghinani's preferences. It is concluded that the work mostly references matters related to religious practices, with over half of its issues overlapping with al-Hidaya.
Al-marghīnānī’s Mukhtārāt Al-nawāzil : Its place in the Nawāzil literature and content analysis
Keywords: 1800'den önceki çalışmalar; Early Works to 1800; Islamic law; İslam hukuku; Marghinani; Mâverâünnehir Mukhtarat al-Nawazil; Mergînânî; Muhtârâtü’n-Nevâzil; Nawazil; Nevâzil; Transoxiana