İbn bâcce düşüncesinde erdemlerin kaynağı - Sargın, Sedat (My University, 2024)
İbn Bâcce’nin ahlak ve siyaset düşüncesinde bireyin toplum ile olan ilişkisi çeşitli bağlamlarda ele alınmıştır. Erdemli bir toplumun inşası ve doğal amacı, inananların yükümlülükleri açısından vahyin konumu, yönetimde ortaya çıkan davranışlar ve bu davranışların beslendiği ilkeler gibi birçok mesele düşünür tarafından tartışılmıştır. Filozof eserlerinde toplum odaklı yönetim çeşitlerine ve sınıflandırmalara yer vermekle birlikte, bireyi merkeze alan mütevahhid görüşünü çalışmalarının odağına yerleştirmektedir. Bu doğrultuda tezimizde, filozofun siyaset ve ahlak düşüncesinde yer alan mütevahhidin yetkinleşme süreci (tedbîr) ele alınacaktır. Çalışmamızın amacı, İbn Bâcce düşüncesinde mütevahhid öğretisine konu olan bireyin yetkinleşmesine kaynaklık eden bilgi türünü araştırmaktır. Erdemsiz bir toplumda erdemlere ulaşmak isteyen birey hangi bilgi kaynağını ilke edinecektir? Teorik yetkinleşme erdemlere ulaşma sürecinde doğru bilgi kaynağı mıdır? İbn Bâcce düşüncesinde pratik aklın yeri nedir? Filozof erdemlerin kazanılması konusunda vahiy bilgisini dışarıda mı tutmuştur? Onun birey odaklı düşüncesi vahiy öğretisinin gerektirdiği toplum tasavvurunun reddi anlamına mı gelmektedir? Müşahedeye dayalı bilgiye dair tartışmalı yaklaşımının mahiyeti nedir? gibi sorular İbn Bâcce düşüncesinde erdemlerin kaynağı ve bireyin yetkinleşmesi konusunu anlamamıza yardımcı olacaktır. Bu noktada İbn Bâcce düşüncesinde bireyin yetkinleşme sürecine dair en önemli tespit, onun bireyin teorik akıl yoluyla gelişimine dikkat çekmesidir. Ona göre teorik akıl, “mütevahhidin eylemlerini belirli bir amaca göre düzenlemesi” anlamına gelen tedbîrin en önemli ilkesidir. İbn Bâcce’nin bu görüşte olduğuna dair kaynaklar ittifak halindedir. Tartışmalı nokta ise teorik akıl dışında kalan; pratik akla dayanan bilgi, vahiy kaynaklı bilgi ve müşahedeye dayalı bilginin bu düşüncedeki yeridir.

In the ethical and political thought of Ibn Bâjjah, the relationship between the individual and society has been examined in various contexts. Issues such as the construction of a virtuous society and its natural purpose, the position of revelation in terms of believers' obligations, the behaviors emerging in governance, and the principles feeding into these behaviors have been discussed by philosopher. While he addresses various types of society-oriented governance and classifications in his works, he centralizes the perspective that focuses on the individual in the process of maturity. Accordingly, this thesis will address the issue of the source of virtues in the political and ethical thought of the philosopher, particularly in the process of attaining tadbîr through the representation of the monotheistic principle. The aim of our study is to examine which knowledge source the individual, who is the subject of the monotheistic doctrine in Ibn Bâjjah's thought, will follow in the process of acquiring virtues. Questions such as how an individual aspiring to complete their development in a society devoid of virtues attains virtues, whether theoretical competence is the correct knowledge source in the process of reaching virtues, the place of practical reason in Ibn Bâjjah's thought, whether the philosopher excluded the knowledge of revelation regarding the acquisition of virtues, whether his individual-centered thinking implies a rejection of the societal conception necessitated by religious knowledge, and what the nature of his controversial approach to observation-based knowledge is, will help us understand the source of virtues and the individual's maturity in his thought. In this regard, the most significant observation regarding the source of virtues in the philosopher's thought is his emphasis on progress through theoretical reason. According to him, theoretical reason is the most important principle of tedbîr, which refers to the regulation of the actions of the monotheist towards a specific purpose. Sources unanimously agree on Ibn Bajjah's stance in this regard. The contentious point, however, lies in the place of knowledge based on practical reason, knowledge derived from revelation, and observation-based knowledge in this thought.
Keywords: Birey; Erdem; Ibn Bajjah; Islamic philosophy; İbn Bâcce; İslam felsefesi; Person; Tadbîr al-Mutawahhid; Tedbîru’l-Mütevahhid; Teorik Akıl; Theoretical Reason; Virtue