Basra Körfez'inde inci avcılığı ve ticareti (1820-1914) - Altun, Serdar Burak (My University, 2022)
Antik dönemlerden itibaren değerli bir madde olarak kabul edilen inci, insanların yaşamlarında yalnızca bir süs eşyası olarak değil, birçok farklı şekilde kendine yer bulmuştur. Bu yüzden de tarih boyunca sürekli olarak denizin derinlerinden çıkarılmış ve ticari faaliyetlerde kullanılmıştır. İnci avcılığı ve ticareti 18. yüzyılın son çeyreğine kadar farklı devletlerin himayesinde yapılmıştır. Bu dönemden itibaren İranlıların Basra Körfezi’nin batı sahillerindeki etkinliklerinin kırılması ile beraber Körfez’de yeni bir sayfa açılmıştır. Arap şeyhler zamanla kontrolü ele almış ve inci avcılığı ve ticaretini kendilerinin ve tüccarların lehine yönlendirmişlerdir. İlk çağlardan itibaren pek fazla değişikliğe uğramadan gelen bir metotla inci avlayan ve sağlıklarını, hatta canlarını tehlikeye atarak geleneksel bir düzen içerisinde hayatlarını idame ettirmeyinci avcılarının elinden ise şeyhlerin ve tüccarların kârlarını artırmak dışında bir şey gelmiyordu. 1820 yılından itibaren İngiltere’nin Basra Körfezi’ndeki yerel idarecilerle ilişkiler kurması ve inci avcılığı ile ticaretinin istikrarını artıracak adımlar atmasıyla birlikte, inci avcıları sistemli bir şekilde sömürülmüştür. İngiltere ise zikrettiğimiz tarihten itibaren, inci ticaretini merkeze alarak yürüttüğü faaliyetler neticesinde, çalışmamızda detaylı olarak bahsedeceğimiz birçok fayda sağlamış ve Körfez’de her alanda söz sahibi olan ana unsur haline gelmiştir. Basra Körfezi inci avcılığı ve ticareti, İngiltere’nin öncülüğünde hayata geçirilen değişikliklerle birlikte, 19. yüzyılın sonuna gelindiğinde artık küresel bir ticari organizasyon haline gelmişti. Bu durumun sonucunda Körfez’deki idareciler ve inci ticaretini finanse eden sermayedarlar önemli bir zenginliğe ulaşmışlardı. Balkan Savaşları ve asıl olarak I. Dünya Savaşı ile birlikte inciler; 20. yüzyılın başında ulaştıkları ve aslında inci ticaret organizasyonunun sonunu hazırlayan suni değerlerini âni şekilde yitirmeye başladılar. Akabinde, 1920’lerde Japonya’da kültür incisinin dünya pazarının ihtiyacını karşılayacak kadar seri şekilde üretilmeye başlaması ve ardından gelen 1929 dünya ekonomik buhranı, Basra Körfezi inci avcılığı ve ticaretine önemli bir darbe vurdu. Bu gelişmelerden sonra Körfez inci endüstrisi ayakta kalmaya çalışsa da II. Dünya Savaşı’nı takip eden yıllarda tarihin tozlu sayfalarına karıştı. Bu çalışmada biz, Basra Körfezi inci avcılığı ve ticaretinin genel olarak nasıl bir tarihi süreçten geçtiğini, inci avcılığının icrasını, inci avcılarının çalışma ve yaşam koşullarını, çıkarılan incilerin ne şekilde bir ticari organizasyonla alıcılara ulaştırıldığını; Körfez’deki siyasi, ekonomik ve sosyal grupların birbirleriyle olan ilişkilerini, İngiltere’nin 1820’den itibaren bölgede attığı adımların kendine ve bölgeye neler getirdiğini inceleyeceğiz. Bununla birlikte Osmanlı Devleti’nin Basra Körfezi ile olan ilişkilerini inci avcılığı ve ticareti bağlamında değerlendireceğiz. Ayrıca son olarak, ekonomik faaliyetlerin şehir yaşantısına olan etkilerine bir örnek olarak inci avcılığı ve ticareti özelinde Basra Körfezi Arap sahillerindeki şehir yaşamını mercek altına alacağız.

Pearl, which has been accepted as a valuable material since ancient times, has found a place in people's lives not only as an ornament, but also in many different ways. For this reason, it has been continuously extracted from the depths of the sea and used in commercial activities throughout history. Pearl hunting and trade were carried out under the auspices of different states until the last quarter of the 18th century. As of this period, a new page has been opened in the Gulf with the breaking of the Iranian activities on the western coast of the Persian Gulf. Arab sheikhs took control over time and directed the pearl hunting and trade in favor of themselves and the merchants. Pearl hunters, who hunted pearls with a method that had not undergone much change since the early ages and worked in a traditional way by risking their health and even their lives, could not do anything but increase the profits of the sheikhs and merchants. Pearl hunters have been systematically exploited since 1820, with the British establishing relations with the local authorities in the Persian Gulf and taking steps to increase the stability of pearl fishing and trade. Britain, on the other hand, has provided many benefits, which we will talk about in detail in our study, as a result of its activities by putting the pearl trade at the center, and has become the main factor that has authority in every field in the Gulf. Persian Gulf pearl fishing and trade had become a global trade organization by the end of the 19th century, with the changes implemented under the leadership of Britain and thus, together with the rulers in the Gulf, it brought significant wealth to the capitalists who financed the pearl trade. With the Balkan Wars and mainly the First World War, pearls lost their artificial value, which was one of the factors that led to the extraordinary growth of the pearl trade volume at the beginning of the 20th century and in fact prepared the end of this trade organization, and started to become less popular in the world. Subsequently, the mass production of cultured pearls in Japan in the 1920s to meet the needs of the world market, and the ensuing economic depression of 1929, dealt a significant blow to the Persian Gulf pearl fishing and trade. Although the Gulf pearl industry tried to survive after these developments, it was mixed into the dusty pages of history in the years following World War II. In this study, we will examine the historical process of pearl hunting and trade in the Persian Gulf in general, the execution of pearl fishing, the working and living conditions of pearl hunters, and how the extracted pearls are delivered to the buyers through a commercial organization. In addition, we will take a look at the relations of political, economic and social groups in the Gulf with each other, and what the steps taken by Britain in the region since 1820 have brought to itself and the region. Then, we will evaluate the relations of the Ottoman Empire with the Persian Gulf in the context of pearl hunting and trade. Also, lastly, we will examine the city life in the Arabian coasts of the Persian Gulf, in particular pearl hunting and trade, as an example of the effects of economic activities on city life.
Keywords: Basra Körfezi; Basra Körfezi bölgesi; British Empire; Commerce; History; İnci; İnci Avcılığı ve Ticareti; İngiltere; Osmanlı Devleti Persian Gulf; Ottoman Empire; Pearl; Pearl Diving and Trade; Persian Gulf region; Tarih; Ticaret; Turkey; Türkiye