Maytrısimit örneğinde Eski Uygurcada fiillerde kılınış - Bingöl, Halis Emrah (My University, 2019)
Bu çalışmada, Eski Uygurcada Burkancı edebiyat çevresinde şekillenenMaytrısimit’teki fiillerin kılınış hususiyetleri ele alınacaktır. Maytrısimit, Prajnaraksitaadında İl-Balık’lı bir Türk tarafından Toharcadan Türkçeye tercüme edilmiş birdramadır. Eser, yükünç (secde) adı verilen bir önsöz, ülüş adı verilen 28 bölümdenoluşur. Eserde, rahip Maitreya’nın hikayesi anlatılmaktadır. Maitreya, eserde insanlarıNirvana’ya ulaştırmak için görevlendirilmiş bir peygamber gibidir.Kılınış, fiilin başlangıç-akış-bitiş çizgisinde hangi sınıra tekabül ettiğinivurgulayan anlambilimsel bir kategoridir. Çalışmanın amacı, kılınış kategorisiniMaytrısimit örneğinde Eski Uygurca açısından ortaya koymaktır. Çalışma, LarsJohanson’un başlangıç dönüşümlüler, bitiş dönüşümlüler, dönüşümsüzlersınıflandırmasını esas almakla birlikte, Ahmet Karadoğan’ın bu terimler için teklif ettiğiön sınırı vurgulayanlar, sınır vurgulamayanlar, son sınırı vurgulayanlar terimlerinedayanmaktadır. Çalışma yedi bölümden meydana gelmektedir. Maytrısimit ve üzerinde yapılmış çalışmalara, ikinci bölüm kılınış kategorisiyle ilgilitemel kavramlara, üçüncü bölüm kılınış kategorisi hakkındaki teorik verilere veaçıklamalı kaynakçasına, dördüncü bölüm, kılınış kategorisiyle ilgili yapılmış bazıtasnif çalışmalarına, beşinci bölüm görünüş kategorisine, altıncı bölüm, fiillerde kılınışhususiyetlerinin dilbigisel verilere göre açıklanmasına, yedinci bölüm, asıl kılınışlara,tasvirî fiilerde kılınışlara, ikilemelerde kılınışlara, birleşik fiillerde kılınışlara, modalyardımcı fiillerde ve modal saygı fiillerinde kılınışa ayrılmıştır.

In this study, the characteristics of the Actional verbs in Maytrısimit which isformed the Literature of Burkan in Old Uighur Turkish will be approached. Maytrısimitis a drama translated from Tocharish to Turkish by a Turk of Il-Balık namedPrajnaraksita. The work consist of a preface called yükünç, a chapter called ülüş. In thiswork, the life story of the Maitreya is narrated. Maitreya is like a prophet instructed tobring people Nirvana.Actional content is a semantical category that emphasizes the limit of the verbat the beginning-flow-finish line. The goal of the study was to reveal the category of theactional content in terms of Maytrısimit in Old Uighur Turkish. The study was based onthe classification of Lars Johansons initiotransformatives, transformatives,nontransformatives. But the terms that proposed by Ahmet Karadoğan for these terms,ön sınırı vurgulayanlar, sınır vurgulamayanlar, son sınırı vurgulayanlar was based onin this study. The study consist of seven parts. The first part divided into Maytrısimitand its studies will be talk about, the second part, the basic concepts related to theactional content, the third part, the theoretical informations on the category of actionalcontent and annotated bibliography, the fourth part, the some classification studiesrelated to the actional content, the fifth part, the aspect, the sixth part, the explanation ofthe charakteristics of actional content according to grammatical information, theseventh, actional verbs with the original verbs, descriptive verbs, hendiadyoin,compound verbs , actional verbs in modal compound verbs and modal respect verbs.
Keywords: Actional Content; Actional Verbs; Aspekt; Eski Uygur Türkçesi; finaltransformatives; initiotransformatives; Kılınış Kategorisi; Maytrısimit; nontransformatives; Old Uighur Turkish; önsınırı vurgulayan fiiller; sınır vurgulamayan fiiller; son sınırı vurgulayan fiiller; Turkish literature; Türk edebiyatı; Uighur literature; Uygur edebiyatı