Foucaultcu perspektifle 2000 sonrası Türkiye sinemasında delilik - İlhan, Dilan (My University, 2020)
ÖZETDelilik, çeşitli toplumlarda ve çağlarda anlamı değişen ve kapsamı gelişen; ne olduğu ve nasıl oluştuğu kimi zaman günah ve kusurla, kimi zaman hastalıkla açıklanan bir kavramdır. Deliliğe neyin sebep olduğuna, hangi insan hallerinin delilik addedilip hangilerinin addedilemeyeceğine dair inanışlar kültürel ve dönemsel olarak farklılık gösteriyorsa da deliliğe dair her çağın ve kültürün ortaklaştığı nokta, onun toplumdışılığı olmaktadır.Sinema, doğuşundan itibaren delilikle yakın bir ilişki içerisinde olmuştur. Bu yakınlık, Türkiye sinemasında deliliğin nasıl ve ne sıklıkla yer aldığını ve anlatıya sunduğu katkıyı sorgulamayı gerektirmektedir. Bu amaçla oluşan çalışma, öncelikli olarak kavramın tanımına ve zamanla kavrama eklemlenen anlamlara odaklanmaktadır. Kavramın tarihsel süreç içerisinde geçirdiği dönüşümün ardından sinemada delilik çehreleri araştırılmış, bu kapsamda dünya ve Türkiye sinemaları, temel örnekler üzerinden incelenmiştir. Çalışma, 2000 sonrası Türkiye sinemasında üretilen filmlerde sanrılı hallerin ele alınış biçimlerine odaklanmaktadır. Bu bağlamda 2000-2018 arasında gösterime girmiş, çalışmaya konu olan filmler, temaları ve deliliği işleyiş biçimleri bakımından açıklanmıştır. İncelenen filmler, aklın zıddında tanımlanan ve bu nedenle akla muhalif bir anlam ihtiva eden deliliğin, yakın dönem Türkiye sinemasında çoğunlukla toplumsal ve siyasal eleştiriyi ileten bir işleve sahip olduğunu göstermektedir. İÇİNDEKİLERKISALTMALARİX1. GİRİŞ12. BÖLÜM: ELEŞTİREL BİR BAKIŞLA DELİLİK KAVRAMININ TANIMI VE TARİHSEL GELİŞİMİ52.1 Kavram Olarak Delilik52.1.1 Patolojik Kavramların Ötesinde “Delilik”52.1.2 Gündüzden Geceye: Delilik Kavramı ve Kavramın Çağrışımlarına Dair92.2 Tarihsel Süreç İçinde Delilik142.2.1 Antik Çağ’da Delilik ve “Suyuk Hekimliği”142.2.2 Ortaçağ’da Delilik: Kendi Yolculuğunun Esiri Olmak182.2.3 Deliliğin Yükselen Sesi: Rönesans Döneminde Delilik242.2.4 Aklın Işığında Delilik: Descartes’çı Merkezde Akıl ve Delilik İlişkisi282.2.5 Kapatma Mekanlarında Deliliğin Yeniden Keşfi: On Yedinci Yüzyılda Delilik302.2.6 On Sekizinci Yüzyılda Delilik: Bilindik, Tuhaf Bir “Nesne”362.2.6.1 Delilik ve Akıl Bozukluğu Ayrımı402.2.6.2 “Deli Olmama” Bilinci ve Pozitivist Psikiyatrinin Doğuşu422.2.6.3 Kapatma Yılları Boyunca Deliliğin Tedavisi452.2.7 “Tımarhaneler Çağı” On Dokuzuncu Yüzyılda Delilik472.2.7.1 Tıp Kişilerinin Yüceltilmesi ve Dejenerasyon Teorisi512.2.7.2 İktidarın Gözü: Panoptikon532.2.7.3 On Dokuzuncu Yüzyıl Boyunca Osmanlı’da ve Türkiye’de Tımarhane562.2.7.4 Psikanaliz ve Delilik602.2.8 Modern Zamanların Akıl Hastalığı622.2.8.1 “Anti-Psikiyatri” Akımı ve Tımarhane Sisteminin Eleştirisi692.2.8.2 Farmakoloji Devrimi, Hastalıkların Standartlaşması ve Akıl Hastanelerinin Tahliyesi742.2.8.3 Türkiye’de Modern Psikiyatri Uygulamaları783. BÖLÜM: ESERDE VE SİNEMADA DELİLİK HALLERİ843.1 Delilik, Bir “Eser Yokluğu”843.1.1 Eserde Delilik, Eser ve Delilik863.1.2 Modern Toplum, Modern Edebiyat ve Delilik İlişkisi903.1.3 Türkçe Edebiyatta Deliliğin İzleri953.2 Sinemada Delilik ve Deli Temsilleri963.2.1 Deliler Dünya Sinemasında983.2.1.1 Foucaultcu Bakış Açısıyla “Guguk Kuşu” ve “Delilik” Filmleri1083.2.2 Türkiye’de Sinema ve Delilik İlişkisi1133.2.2.1 “Türkiye Sineması” Kavramına ve Çalışmanın Kapsamına Dair1133.2.2.2 Türkiye’de Sinemanın İlk Yılları ve Delilik1163.2.2.3 “Sinemacılar Dönemi”nde Perdeye Yansıyan Delilik1193.2.2.4 1960’lı ve 70’li Yıllarda Sinemada Deli Temsilleri1223.2.2.4.1 “Mor Defter”, “Buzlar Çözülmeden” ve 60’larda Sinemada Delilik1233.2.2.4.2 Bir “Umut” Olarak Delilik: 1970’li Yıllar1243.2.2.5 1980-2000 Yılları Arasında Deliliğin Görünümleri1273.2.2.5.1. Sınır Aşımı Olarak Delilik: 80’lerin Yoksul, Kapatılmış, Başkaldıran Delileri1273.2.2.5.2 “Çöküş Yılları” Boyunca Delilik ve “Kaçıklık Diploması”1344. BÖLÜM: 2000 SONRASI TÜRKİYE SİNEMASINDA AKIL İHLALLERİ1394.1 Sinemasaldan Toplumsala Bakış1404.1.1 2000’li Yıllarda Türkiye Sineması1424.1.2 2000’li Yıllar ve Sinemada Deliliğin Çehreleri1434.1.2.1 Yeni Dönem Türkiye Sinemasının “Satürn Çocukları”1434.1.2.2 Her Köye, Kasabaya, Mahalleye En Fazla Bir Deli1464.2. 2000-2018 Yılları Arasında Aklın Sınırlarını Aşanlar1554.2.1 Güldürü Unsuru Olarak Delilik1554.2.2 Dram Filmlerinde Delilik1574.2.3. Gerilim Unsuru olarak Delilik1634.2.5 Yeni Politik Sinemanın Sınır Aşımları1664.2.6 Aklın Sınır Aşımına Foucaultcu Bir Bakış1744.2.6.1 Beden ve İktidar Odağında Çoklu Kişilik: “Beyza’nın Kadınları”1754.2.6.2 Gerçek Bir Şizofreni Öyküsü: “Yaşam Arsızı”1794.2.6.3 Kolektif Bir Delilik Hali: “Tepenin Ardı”1824.2.6.4 Ayna Deliliği ve “Ana Yurdu” Örneği1864.2.6.5 Bellek Yitiminden Akıl Yitimine: “Kaygı”1895. SONUÇ194KAYNAKÇA201EKLER211

ABSTRACTMadness is a concept which its meaning changes and containings develops in various societies and ages. How it occurs or what it is, has been explained sometimes with odd or sin and sometimes with illness. The beliefs about what causes madness and which human states could be considered as madness, which not, shows diversities to cultures and periods but the common point of every period and culture about madness is being out of society. Cinema had a close relationship with madnessfrom its begining. This closeness needs to query how often and how madness, takes place and contribute to narrative in Turkish cinema. The study which is created with this aim is, as a first priority focused on definition of consept and the significations which articulated to the concept with time. After the transformation of the consept in historical process, the aspect of madness in cinema has been researched, in this context, cinema of the world and Turkey has been examined on basic examples. This study is focused over the approach of delusional states in films which produced after 2000 in cinema of Turkey. İn this context, the films which has been showed between 2000-2018 disclosed regarding to their themes and the ways of work and madness. The analized films shows madness, which is defined opposite of mind and from that reason which includes a contrary sence of mind and in general had a function of transmiting social and political critique in near period of cinema in Turkey.
Keywords: Delilik; Foucault; İktidar; Madness; Motion pictures; Motion pictures and television; Power; Representation; Sinema; Sinema ve televizyon; Temsil Cinema; Turkey; Türkiye