Kutbuddin İzniki’nin “Mukaddime” adlı eserinin tahkik ve tahlili - Atawula, Alimujiang (My University, 2007)
KUTBUDDİN İZNİKÎ’NİN MUKADDİME ADLI ESERİNİN TAHKİK VE TAHLİLİ İlmihaller “yaygın eğitim” dediğimiz halkın dini açıdan bilgilendirilmesi konusunda özel bir öneme sahiptir. Ayrıca mahalle mektepleri dediğimiz temel dini eğitimin yapıldığı okul ve kurslarda da temel etmiştir. İlmihal kitaplarında iman, abdest, namaz, oruç, zekât, hac, helal-haram, gibi temel bilgiler yer alır. Bu yönüyle ilmihal, fıkıh ilminin özellikle ibadetlerle ilgili bölümünü teşkil eder. Bu bilgiler her Müslüman’ın günlük hayatta mutlaka bilmesi gereken temel konulardır. İlmihal kitaplarını yazan âlimler bu konuları derli toplu ve ihtilaflardan uzak bir şekilde kolay ve anlaşılır bir üslup içerisinde müstakil kitaplar haline getirmişlerdir. Osmanlı devletinin kuruluş döneminde yaşayan Kutbuddin İznikî, dönemin medreselerinde dersler vermiş önemli bir âlimdir. Mukaddime isimli eseri ilk Türkçe ilmihal kitaplarından birisi olması hasebiyle özel bir öneme sahiptir. Ayrıca bu eser daha sonra yazılan ilmihallere esin kaynağı olmuş değerli bir çalışmadır. Bu çalışma ile müellifi ve eserini tanımaya çalışarak eserin özelliklerini tespite gayret ettik. Müellifin bu çalışmada kullandığı kaynakları tetkik ederek o dönemin fıkıh bilgi kaynaklarını tespite çalıştık. İlk ilmihallerin günümüzdeki ilmihallerle mukayese edilmesine örnek teşkil eden bu çalışma ile ilmihal eserlerinde bulunan konuların nasıl bir seyir takip ettiğini ortaya koymaya çalıştık. Ayrıca eserin tahkiki ile birlikte o zamanki dilde kullanılan kelimelerle günümüzde kullanılan kelimeler arasında nasıl bir gelişme ve değişme olduğunu da ortaya çıkmış oldu.

THE RESEARCH AND ANALYSES QUTBUDDEEN İZNİQİ’S “MUQADDAMAH “ Catechisms (ilmihal) that is the popular education has importance in educating the people religiously. Those local parish schools and courses which are teaching the religious education are also forming the fundamental program in the courses and schools, mostly Eman, Ablution Prayer, Fasting, Zakat and Haj, Halal and Haram are the main topics occured in the books of catechism; According to these directions the Catechism specially discusses and contains the worshipping part of the Islamic “Fiqh”. The discussed subjects are very important basic topics to know for every muslim in their daily life. The writers of the books of the catechism have written these subjects in a very easy way to understand for every one, far from all kind of conflicts and disagreements. İn the Ottoman impire’s establishment periods “Qutbuddeen İzniqi” was one of the most important scholars whom teached in these madrasa’s. And “MUQADDAMAH” was first and one of his important literature in Turkish language among the books of Catechisim. Also this book became a main source for the catechism books were written in the later periods. We tried to learn and determinate the specifications of author and his work form this book and we have been able to reach the sucsess. Also we tried to determinate the sources of “Fiqha” at that period by surviving and researching the sources used in this book. Comparing the first former catechism with the catechism of our age we could explained that how this research work has determinate the modality of that book and how the subjects in the catechism books and literatures followed that book. By this research work we could also determinate that how the words used in this literature has changed and developed between the words and language used in the present days.
Keywords: İslam Hukuku; Mukaddime