Dijital dinin kuramsallaştırılması : paradigmalar, terimler, sorular, konular ve yöntemler - Gökbayrak, Hilal (My University, 2021)
Bu tez, dijitalleşme sürecini göz önünde bulundurarak dijital din olgusunu teorik birçerçeveye oturtmaya çalışmaktadır. Bir teori; tüm araştırmayı ve bilim yapma tarzınıbelirleyen mantıksal ön kabuller olan paradigma, terimler, araştırma soruları, konuları,araştırma yöntem ve tekniklerini içerir. Dijital din olgusu, yaklaşık çeyrek asırlık kısa birgeçmişe sahiptir ve bu yüzden araştırmacılar için ortak bir dijital din teorisi henüzoluşturulabilmiş değildir. Bu tezde dijital din olgusu, dijital beşeri bilimlerin yeni bir disipliniolarak tanımlanmaktadır.Dijital çağ; bilgisayar, mobil cihazlar, internet gibi dijital iletişim teknolojilerininişlevlerindeki artışla toplumsal hayatın tüm boyutlarında hızlı ve derin bir dijitalleşmesürecini beraberinde getirmiştir. İletişim teknolojisinin ulaştığı düzey ve ortaya çıkardığısonuçlar göz önüne alındığında dijitalleşmenin, muhafazakarlığın kaynağı ve koruyucusuolarak görülen dini dahi dönüştürdüğü müşahede edilmektedir. Dijitalleşme, geleneksel dintasarımında radikal değişimlere yol açmış, dinden dijital dine geçiş durumunun ortayaçıkmasına sebep olmuştur.Geleneksel din tasarımı, dini pratikler ve örgütlenme biçimleri internet sonrası dönemin sanalplatformlarında yeni boyutlar kazanmıştır. Yeni medya ve mobil uygulamalar dinin inanç,ibadet, cemaat vb. unsurları üzerindeki yerleşik dindarlık anlayışlarını önemli ölçüdeetkilemiştir. Mevcut çalışmalar; dinin medyadaki görünümü, dini içerikli mobil uygulamalar,sosyal medya ve din ilişkisi gibi konular üzerine odaklanmış, dinin dijital görünümlerini parçaparça ele alıp tasvir eden tekil çalışmalardır. Henüz üzerinde uzlaşılmamış, terim ve sorunlarıtespit edilmemiş, araştırma paradigması geliştirilmemiş emekleme aşamasındaki birentelektüel alandır. Analitik yaklaşıma dayalı bu araştırmada dijital din, dijital beşeri bilimlereait sosyo-teknik-dijital olgu olarak tanımlanmakta; dijital din terminolojisi, sorunları, dijitalbeşeri bilim paradigması ve araştırma teknikleri tasvir edilmektedir. Böylece “dijital din”araştırmaları için teorik bir çerçeve sunulmaktadır.Bilgisayarın hayatımıza girmesi ve kağıt kalemin dijitalleşmesiyle veriler 0 ve 1’lerdenoluşmaya başlamış, telefonun internetle buluşmasıyla da mekana olan bağımlılığımızsonlanmış, istediğimiz yer ve zamanda iletişim kurup bilgiye ulaşabilir hale gelinmiştir. Yeni iletişim teknolojilerinin ve yeni medya araçlarının din üzerindeki etkisini anlamak dinigeleneğe biraz alışılmadık bir bakış açısıyla bakılmasını gerektirmektedir.Sözlü kültürle başladığı yolculuğunda otoritesini yazının ve özellikle matbaanın icadı ilekısmen de olsa yazılı kültüre teslim eden dini metinler; radyonun ve devamında televizyonunevlerimize girmesi ile sesini ve görüntüsünü bize ulaştırmayı başarmış, internetle beraberceplerimizdeki mobil uygulamalarda yerini almıştır. Bu cihazların yaygınlaşması veiçeriğindeki uygulamaların çeşitliliği dinin öğretilmesinde ve inanç temelli mesajlarınyayılmasında dijital platformların kullanışlılığını artırmıştır. Dijital rüzgarın etkisiylegörülmeye başlayan nesiller arası kopuş, dini değerlerin yeni nesillere nasıl aktarılacağına dairendişeleri beraberinde getirmiş, bu sorun pek çok araştırma ve makaleye konu olmuştur.Dijitalleşme bir süreçtir ve bu süreçte dinî terminoloji ve pratikleri de etkilemiştir. Web 3.0teknolojisinin bireysel ve toplumsal hayata getirdiği “etkileşim” olgusu dinin, iletişim vemedya alanında her geçen gün daha fazla yer bulmasını sağlamış, yeni medyada algı ve temsilbiçimini birçok açıdan etkileyerek yeni ve tartışmaya açık sonuçlar ortaya koymuştur.Kullanıcı odaklı din olgusunun gelişmesiyle aşama aşama siber uzama taşınan dini söylem,dijital din olgusu ile yeniden yorumlanmış, yeni iletişim teknolojilerinin dini tecrübe vealışkanlıkların içine bu denli nüfuz etmesi çeşitli kaygılara yol açarak dinin gelenekselyapısını bozmakla eleştirilmiştir.

This thesis tries to place the digital religion phenomenon in a theoretical framework byconsidering the digitalization process. A theory; It includes the paradigm, terms, researchquestions, topics, research methods and techniques, which are the logical presuppositions thatdetermine the whole research and the way of doing science. The phenomenon of digitalreligion has a short history of nearly a quarter of a century, so a common digital theory ofreligion for researchers has yet to be established. In this thesis, the phenomenon of digitalreligion is defined as a new discipline of digital humanities.The digital age; With the increase in the functions of digital communication technologies suchas computers, mobile devices and the Internet, a rapid and deep digitalization process hasbeen brought about in all dimensions of social life. Considering the level reached bycommunication technology and its results, it is seen that digitalization transforms evenreligion, which is seen as the source and protector of conservatism. Digitalization has led toradical changes in traditional religious design, leading to a transition from religion to digitalreligion.Traditional religious design, religious practices and forms of organization have gained newdimensions in the virtual platforms of the post-Internet era. New media and mobileapplications have significantly affected the established understanding of religiosity on thereligious, worship, community and similar elements of religion. Current studies; These aresingular works that focus on issues such as the appearance of religion in the media, religiouscontent mobile applications, social media and the relationship between religion, and take overand depict the digital aspects of religion piece by piece. It is an intellectual field in its infancythat has not yet been agreed, terms and problems have not been identified, and a researchparadigm has not been developed. In this research based on analytical approach, digitalreligion is defined as the socio-technical-digital phenomenon of digital humanities; digitalreligion terminology, problems, digital humanities paradigm and research techniques aredepicted. Thus, a theoretical framework for digital religion research is presented.With the introduction of the computer into our lives and the digitalization of the pen andpaper, the data started to consist of 0 and 1, our dependence on the place ended with theconnection of the phone with the internet, and we became able to communicate and accessinformation whenever and wherever we wanted. Understanding the impact of newcommunication technologies and new media tools on religion requires looking at religioustradition from a somewhat unconventional perspective.Religious texts that gave their authority to the written culture, even partially, with theinvention of writing and especially printing; With the introduction of the radio andsubsequently the television into our homes, it succeeded in conveying its voice and image tous, and it took its place in mobile applications in our pockets with the Internet. Thewidespread use of these devices and the variety of applications in their content have increasedthe usefulness of digital platforms in teaching religion and spreading faith-based messages.The disconnection between generations, which started to be seen with the effect of the digitalwind, brought concerns about how religious values will be transferred to the new generations,and this problem has been the subject of many researches and articles.Digitalization is a process and religious terminology and practices have also been influencedduring this process. The phenomenon of interaction brought by Web 3.0 technology toindividual and social life has enabled religion to find more place in the field ofcommunication and media day by day, and by influencing many aspects of perception andrepresentation in new media, it has revealed new and controversial results. Religiousdiscourse, which gradually moved to cyberspace with the development of the user-orientedphenomenon of religion, was reinterpreted with the phenomenon of digital religion, and thepenetration of new communication technologies into religious experiences and habits hasbeen criticized for disrupting the traditional structure of religion by causing various concerns.
Keywords: Digital communications; Digital Culture; Digital media; Digital Religion; Dijital Din; Dijital iletişim; Dijital Kültür; Dijitalleşme; Din; Dini yönleri; DiniMobil Uygulamalar; Religion; Religion aspects; Religious Mobile Applications; Sanal Din; Sanallaşma Teorisi Digitalization; Sayısal medya; Virtualization Theory; VirtualReligion