Şah Veliyyullah Dihlevi’nin ictihad anlayışı - Kavak, Özgür (My University, 2002)
Hindistanlı meşhur âlim Şah Veliyyullah (1114-1176/ 1703-1762)'ın, İslâmî ilimlerin her sahasıyla ilgili Arapça ve Farsça olarak kaleme aldığı kırk beşten fazla eseri günümüze ulaşmıştır. Babası meşhur âlim Şah Abdurrahim (1131-1179)'in gözetiminde eğitim gören Dihlevî, 1143/ 1731 yılında hac için Mekke'ye gitti ve ondört ay boyunca Medine'de Hadis, Fıkıh ve Tasavvuf tahsil etti. Hindistan'a döndükten sonra kendisine eğitim-öğretim, eser telifi ve müntesibi olduğu tarikatın önderliğini yapmak gibi faaliyetlere adadı. Bu tezde onun ictihad görüşü incelenmiştir. Şah Veliyyullah, ictihdın neredeyse bütün konularıyla ilgilenmiştir; ictihadın tarifi, gerekli olan şartlar, müctehidlerin tabakaları, ictihad faaliyetinin sürekliliği, ictihad tarihi vb. Onu ictihadla ilgili görüşleri belli başlı bazı eserlerinde bulunmaktadır; Hüccetullahi'l-Bâliğa (baş eseri), el-Müsevva ve el-Musaffa (Malik b. Enes'in Muvatta adlı eserinin Arapça ve Farsça olarak kaleme alınan şerhleri), el-İnsaf fî Beyâni Sebebi'l-İhtilâf (farklı görüşleri benimseyen fakihlerin fıkhî ihtilafların sebeplerinin kapsamlı bir incelemesi), Ikdu'l-Cîd fî Ahkâmi'l-İctihad ve't-Taklîd (ictihad ve taklîd meselesinin ayrıntılı bir şekilde ele alındığı bir çalışma) ve İthafü'n-Nebîh fî mâ Yehtacu ileyhi'l-Muhaddisu ve'l-Fakîh (Farsça) ve diğer çalışmaları gibi. Şah Veliyyullah kendisinden sonra gelen müstlüman nesiller üzerinde ciddi etkisi olan birisidir. Diyûbendîler, Ehl-i Hadîs, Ehl-i Kur'an ve bazı modernist hareketler onun takipçisi olduklarını iddia etmektedirler.

Shah Waliyyullah (1114-1176/ 1703-1762), well-known Indian Muslim scholar and writer on a wide range of Islamic topics in Arabic and Persian; more than forty-five of his works are extant. He was educated by his father, the well-known scholar Shah Abd al-Rahim (1131/ 1179). In 1143/ 1731 he made the pilgrimage to Mecca and remained fourteen months in Medina studying Hadith, Islamic Law (fiqh) and Tasawwuf. After returning India, he devoted himself to teaching, writing and leadership of his sufi order. His ijtihad view is discussed in this dissertation. Shah Waliyyullah dealt with almost all problems of ijtihad and taqlid; like definition them, the conditions for ijtihad, various degrees of mujtehids, permission and continuity of ijtihad, history of ijtihad etc. His view on ijtihad and taqlid will be found in his chief works, such as Hujjat-Allah al-Baligha (his magnum opus), al-Musavva and al-Musaffa (in Arabic and Persian commentaries on the Muwatta of Malik b. Anas), al-Insaf fi Bayan Sabab al-Ikhtilaf (a masterly survey of the causes of the juristic differences between various sect of Islam), Ikd al-Cid fi Bayan Ahkam al-Ijtihad wa't-Taqlid ( a scholarly survey of the two problems mentioned), and Ithaf an-Nabih fi ma Yahtac ilayh al-Muhaddith wa'l-faqih (in Persian) and his other works. Shah Waliyyullah influenced on later Indian Islam. Various Muslim movements, such as Diyubandis, Ahl al-Hadith, Ahl al-Koran, Nadwat al-Ulama and some modernists movements deserve mentioned.
Keywords: Din; İslam Dini; İslam Hukuku; Kur’an ve Kur’an İlimleri; Kur’an’ın nüzûlü (Kur’an’ın indirilmesi)