1960-1980 Türkiye'de öğrenci olayları ve Türk siyasetine yansımaları - Azder, Zeynep (My University, 2025)
Öğrenci hareketleri, insanlığın belirli bir merhaleden sonra içine düştüğü çıkmazların doğal bir yansıması olarak karşımıza çıkmaktadır. Tezimizde; bütün dünyayı etkileyen, etkili olduğu ölçüde düşündürücü olan öğrenci hareketlerinin nedenlerini ve demokrasi sürecine olan etkilerini irdelemek maksadıyla kaleme almayı hedeflemekteyiz. Öğrenci olayları, genellikle üniversite ve lise düzeyindeki öğrencilerin eğitim politikaları, sosyoekonomik koşullar, temel hak ve özgürlükler ile siyasal gelişmelere yönelik tepkilerini ifade etmek amacıyla gerçekleştirdikleri protesto, yürüyüş, boykot ve benzeri kitlesel eylemleri kapsamaktadır. Hem Türkiye’de hem de uluslararası düzeyde öğrenci hareketleri, toplumsal dönüşüm süreçlerinde tarihsel olarak önemli roller üstlenmiştir. Dünya genelinde öğrenci hareketlerinin tarihsel kökeni XX. yüzyılın başlarına kadar uzansa da özellikle 1960'lı yıllar bu eylemlerin küresel ölçekte kitleselleştiği ve siyasal iktidarları doğrudan etkilediği bir dönem olmuştur. 1968 yılında Paris, Berlin, New York ve Tokyo gibi merkezlerde yaşanan öğrenci ayaklanmaları; savaş karşıtlığı, eğitim reformları ve bireysel özgürlük talepleri çerçevesinde şekillenmiştir. Bu hareketler, gençliğin yalnızca siyasi süreçlerin izleyicisi değil, aktif bir öznesi olabileceğini ortaya koymuştur. Türkiye’de öğrenci hareketleri özellikle 1960’lı yıllardan itibaren belirgin bir şekilde politikleşmiştir. 1968 kuşağı olarak adlandırılan dönemde, üniversite öğrencileri emperyalizm karşıtı söylemler, eğitimde fırsat eşitliği talepleri ve işçi sınıfıyla dayanışma ekseninde eylemler gerçekleştirmiştir. 1970'li yıllar ise bu hareketlerin ideolojik olarak bölünmesi ve zamanla şiddet ortamına sürüklenmesiyle karakterize edilir. 1968-1980 yılları arasında Türkiye’de siyasal istikrarsızlık belirgin bir şekilde hissedilmiş ve bu dönemde toplam on üç hükümet kurulmuştur. Siyasal istikrarsızlık, toplumsal gerilimlerin ve öğrenci hareketlerinin artmasına zemin hazırlarken, artan toplumsal olaylar da siyasal istikrarın sağlanmasını daha da güçleştirmiştir. Bu çalışma kapsamında, 1968-1980 yılları arasında Türkiye’de meydana gelen öğrenci olayları ile bu olayların Türk siyasi hayatı üzerindeki etkileri incelenmiştir.

Student movements emerge as a natural reflection of the deadlocks that humanity has encountered after reaching a certain stage in its historical development. In this thesis, our aim is to examine the causes of student movements, which have had a global impact and remain thought-provoking due to their influence, as well as their effects on the democratic process. Student movements generally refer to mass actions such as protests, marches, and boycotts carried out by high school and university students in response to educational policies, socioeconomic conditions, fundamental rights and freedoms, and political developments. Both in Turkey and globally, student movements have historically played significant roles in processes of social transformation. Although the historical roots of student activism can be traced back to the early 20th century, the 1960s mark a period in which such movements became widespread on a global scale and directly influenced political authorities. In 1968, student uprisings in cities such as Paris, Berlin, New York, and Tokyo were shaped by demands for anti-war policies, educational reforms, and individual freedoms. These movements demonstrated that youth were not merely passive observers of political processes, but active participants and agents of change.In Turkey, student movements began to take on a distinctly political character, particularly from the 1960s onward. During the period known as the 1968 generation, university students organized actions centered around anti-imperialist rhetoric, demands for equal educational opportunities, and solidarity with the working class. The 1970s, however, were marked by ideological fragmentation within these movements and a gradual descent into political violence. Between 1968 and 1980, political instability was a defining feature of Turkish governance, with a total of thirteen different governments formed within this timeframe. This instability both contributed to the escalation of social tensions and student movements, and in turn, was exacerbated by the increase in such unrest. Within the scope of this study, student movements that occurred in Turkey between 1968 and 1980, along with their effects on Turkish political life, are examined in detail.
Keywords: Action; Anayasa; College students; Communist; Constitution; Democracy; Demokrasi; Devrim; Eylem; Gençlik; History; Komünist; Left; Nationalist; Öğrenci hareketleri; Öğrenci Olayları; Political activity; Revolution; Right; Sağ; Siyasi faaliyetler; Sol; Student movements; Students Movements; Tarih; Turkey; Türkiye; Ülkücü; Youth; Yüksekokul öğrencileri