Sekizli kıraat tasnifleri : Ahvâzî ve Ebû Ma'şer et-Taberî örneği - Kanca, Oktay (My University, 2023)
Yaygın kıraatlerin sistemli bir şekilde tespiti ve nakliyle birlikte sahih kıraatleri sahih olmayanından ayırma çabasını da bünyesinde barındıran kıraatlerin tasnifi meselesi kıraat tarihinin öne çıkan hususlarındandır. Bu bağlamda beşli, yedili, sekizli, onlu ve on dörtlü gibi tasnifler ortaya koyulmuştur. Ebû Ali el-Ahvâzî’nin el-Vecîz’i ve Ebû Ma‘şer et-Taberî’nin et-Telhîs’i sekiz kıraati esas alan ve günümüze ulaşabilen az sayıda eserlerdendir. Bu çalışmada mezkûr iki eser merkeze alınmış, eserlerin birbiriyle ve gelenekle münasebetleri, etkileşimleri analiz edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda iki müellifin geleneği ne denli takip ettikleri yahut geleneğe karşı bir tutum içinde olup olmadıkları, kitaplarını hangi amaçla yazdıkları gibi hususlar eserlerin içeriği üzerinden irdelenmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada kıraat ilminin temel konuları, el-Vecîz ve et-Telhîs merkeze alınmak kaydıyla, üç temel bölümde ele alınmıştır. Usûl konuları ilk iki bölüme paylaştırılmış, son bölümde ise ferşî farklılıklar incelenmiştir. Böylece mezkûr iki âlimin ve eserlerinin kıraat ilmindeki yeri ve ilmî tavırları tespit edilmeye çalışılmıştır.

The issue of the classification of qiraats, which includes the systematic identification and transfer of common qiraats as well as the effort to distinguish authentic kirats from non-authentic, is one of the prominent issues in the history of qiraat. In this context, classifications such as five, seven, eight, ten and fourteen have been introduced. Ahvazi's al-Wajiz and Abu Ma‘shar's et-Talkhis are among the few surviving works based on eight verses. In this study, two works are taken to the center and the relations and interactions of the works with each other and with tradition are tried to be analyzed. In this context, issues such as the extent to which the two authors follow the tradition or whether they have an attitude against the tradition and for what purpose they wrote their books are tried to be examined through the content of the works. In this study, the basic issues of the science of qiraat are discussed in three basic sections, provided that al-Wajiz and et-Talkhis are taken as the center. Procedural issues were divided into the first two sections, and in the last part, individual differences were examined. Thus, it was tried to determine the place and scientific attitudes of the two scholars and their works in the science of qiraat.
Keywords: Abu Ma‘shar at-Tabari; Ahvâzî; al-Ahvazi; al-Wajiz; at-Talkhis; Classification of Qiraat; Ebû Ma‘şer et-Taberî; Eight Qiraat; el-Vecîz; et-Telhîs Qiraat; Kıraat; Kıraatlerin Tasnifi; Qiraat; Sekiz Kıraat