Bursevi’nin Muhammediye Şerhinde tasavvuf kavramları - Uzun, İbrahim Hakkı (My University, 2006)
XV. yüzyılın tanınmış sûfîlerinden Yazıcıoğlu Mehmed (?-1451) tarafından kaleme alınan Muhammediye isimli eser, İsmail Hakkı Bursevî (1653-1725) tarafından Ferahu’r-Rûh ismiyle şerh edilmiştir. Bizim çalışmamız da, bu şerhin bir bölümünü teşkîl etmektedir. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, her iki müellifin hayatları ve tezimize konu olan eserleri hakkında kısaca bilgi verilmiştir. İkinci Bölümde, tezimizde yer alan tasavvuf kavramlarının âyetler, hadisler ve mutasavvıfların görüşleri ışığında değerlendirilmesi yer almaktadır. Buradaki konu başlıkları kısaca şunlardır: Kıyâmette hesap ve azap olunmayanlar, Cehennem ve Cehennem Ehli, Sırât ve A’râf. Üçüncü bölümde, çalışmamızın ağırlık merkezini teşkil eden metin neşri yer almaktadır. Dördüncü bölüm ise sonuç kısmından müteşekkildir. Eser, devrinin klâsik kültürünü yansıtan en zengin mahsullerden biri durumundadır. Onda devrinin Türk edebiyatı ve ilim hayatını etraflıca görmek mümkündür. Arapça, Farsça ve Türkçe’yi en mükemmel bir seviyede bildikleri anlaşılan şair ile onu açıklayan şarih, bu özelliklerini de verdikleri mahsullerde belirgin bir şekilde ortaya koymaktadırlar.

Muhammediyye which was authored by one of the reputed Sufis of XV. Century, Yazicioglu Mehmed (?-1451); has commentated by Ismail Hakki Bursevi (1653-1725). In this thesis we study a particular part of this commentary, named Ferahu’r-Rûh. Our study is consisted of four chapters. In the First chapter, both of the Author and Commentator's life and works are introduced. The part of Ferahu’r-Rûh which we study, contain eschatological subjects like “People who go to Heaven without judgment, Hell, People who go to Hell, Sırât (name of the bridge/ road on Hell to Heaven) and A’râf (Purgatory)”. In the Second Chapter, We research and compare these subjects and concepts, with the Quran verses, traditions and sayings of the Sufis. In Third chapter critical edition of the text is presented. This chapter is the central focus of our study. Fourth chapter consists of conclusions. Ferahu’r-Rûh is a rich source of Classical Culture in its own age. It is possible to see the Turkish literary and scholarly life in detail. We can see Yazicioglu and Bursevi's mastery of three languages, Arabic, Persian and Turskih by the way they have used them.
Keywords: Tasavvuf; Yazıcıoğlu Mehmet (?-1451)