Yeniçağ felsefesinde teodise problemi (özellikle Leibniz’ de bunun temellendirilmesi) - Yanan, Mustafa (My University, 2002)
17. y.y. felsefesi Kartezyen olarak nitelendirilir.Bu yüz yıl felsefesi rönesansın sağladığı birikimi derleyip toparlamış bundan da birliği, bütünlüğü olan bir düşünce yapısı geliştirmiştir. Bunun sebebi de matematiksel yöntemi kullanmış olmasındandır. Kötülük problemi, evrendeki kötülüklerin iyi bir Tanrı ile bağdaşmadığı tezi etrafında dolaşmaktadır. Bu problem David Hume tarafından da 18. y.y.'da savunulmuştur. Epicurus'un Tanrı kötülüğü önlemek istiyor da gücü mü yetmiyor? O halde erksizdir. Gücü yetiyor da istemiyor mu? O halde kötücüldür. Hem gücü yetiyor hem canı istiyor mu? O halde kötülük nereden geliyor? şeklinde formüle ettiği bu problem ateist düşünürler tarafından Tanrı'nın varolmadığını iddia etmede önemli bir delil olarak kullanılmıştır. Ateistlerin bu iddiasına karşı teistler de çözüm arayışı içine girmişler, böylece felsefede teodise problemi ortaya çıkmıştır. Teodise kavram olarak Tanrı ve adalet anlamına gelen iki kelimenin birleştirilmesinden oluşturulmuştur. Terim olarak kötülük karşısında Tanrı'nın adaleti ve haklılığını savunma anlamında kullanılmaktadır. Leibniz hürlük ve zorunluluk kavramları üzerinde durmuş önceki teodiseleri eleştirerek kendi teodisesini kurmuştur. Ona göre evrende kötülük vardır, Tanrı buna izin vermek zorundadır. Çünkü Tanrı her yaptığını olması gerektiği gibi yapmıştır. Bizler kâinattaki ahengi kavrayabilirsek Tanrı'nın eseri olan her şeyin, yaratılması mümkün olan şeylerin en iyisi olduğunu görürüz. Leibniz'in teodisesini Batıda en çok eleştiren düşünürler; Voltaire ve Kant'tır. Voltaire Leibniz'in Tanrı'yı yetkin olan fakat kötülük etmekten hoşlanan bir kral gibi nitelendirdiği, Kant ise her türlü yapılan teodisel savunmaların başarısızlıkla sonuçlanmaktan başka şansı olmadığı görüşündedir. Leibniz'in teodisesini İslam düşüncesiyle ilişkilendirdiğimizde Eşâri ve onun talebesi sayılan Gazzâli arasında dikkat çekici bir benzerlik göze çarpmaktadır. Leibniz'den yaklaşık yedi asır önce yaşayan Gazzâli'nin Daha iyisi ve daha mükemmeli mümkün değildir biçiminde formülleştirilen görüşü Leibniz tarafından da yinelenmektedir. Yine İbn-i Sinâ'nın Bütün varlık âlemi olabilecek en iyi âlemdir görüşü ile Leibniz'in teodisesi arasındaki benzerlik dikkat çekicidir. Bu da bizde Leibniz'in teodisel savunmalarını oluştururken İslam düşünürlerinden de etkilenmiş olabileceği ihtimalini düşündürtmektedir.

The philosophy of the 17th century is known Cartesian. The philosophy of this century gathered all the data obtained from Renaissance. Then a new structure of view having a cooperation and consistency was developed. The reason for this was the use of the mathematical method. The problem of evil reveals that the thesis of all the evils in the universe isn't in line with a Good God. This problem was also defended by David Hume in the 18th century. The following questions asked by Epicurus to be the most important proof in claiming the ideas of atheists of there is no God.These questions are; Is God not strong enough to prevent evil as he is willing to? Then, he is not strong. Is he strong enough and he doesn't want to? Then, how does evil occur? The theists tried to find solutions for the idea of the atheists. Then, the problem of theodicy occurred in philosophy. The concept of theodicy was composed of two words meaning God and justice. It is used as a term of defending the justice and right of God for the evils. Leibniz established his own theodicy by criticizing the theodicies put forward previously and stressing on the concepts of indipendence and obligations. According to him, there is evil in the universe and God has to permit. That's why, God has done everything as he supposed to do. If we could comprehend the harmony in the universe, we would observe that everything was the best of everything created. Voltaire and Kant are the philosophers who criticized the most the theodicy of Leibniz in the west. Voltaire thinks that Leibniz believes God to be the authority but also a king who enjoys damaging, mean while Kant holds the view that all the theodicial defenses are doomed to fail. When we compare the theodies of Leibniz with the Islamic view, we can observe that there is a considerable similarity between Eş'arî and his student Gazzâlî. The view put forward by Gazzâlî who lived 7 centuries before Leibniz It is not possible to get the better and the more beatiful,the more perfect. is also supported by Leibniz.It is also outstanding that the view of İbn-i Sinâ All the creatures are the best ones in the universe. matches with the view of Leibniz's theodicy. This proves that Leibniz was greatly influenced by the Islamic philosophers while establishing his theodicial defenses.
Keywords: Felsefe; Felsefe Yeniçağ; Felsefenin tarihi ve insan guruplarına göre ele alınışı