Günümüz Türkiye’sinde basın ve televizyonun islami kültürü yapılandırmadaki rolü - Zorlu, Ayşe (My University, 1999)
Çalışmamızda ilk olarak basın ve televizyonun kitle kültürünü üretmedeki etkisi ele alınmıştır. Bilindiği gibi kitle iletişim araçları günümüzde modern toplumların vazgeçilmezi haline gelmiştir. Bu araçlardan biri olan televizyonun ise, üstünlüğü tartışmasız kabul edilmektedir. Televizyon, günümüz modern toplumunun merkezinde yer almaktadır. Kültürel anlamdaki kitleselleşme matbaanın icadıyla başlamış fakat televizyonla asıl kimliğini kazanmıştır. Televizyon, yazının icadından önceki toplumların, bir anlamda geri kalmış toplumların anlatım biçimi olan sözlü anlatımı yeniden merkezi hale getirmekte, fakat diğer yandan görselliği ve üretilmiş imajları gündemde tutmaktadır. Bu durumda sözün taşıdığı hakikatin yerini üretilmiş gerçekler almaktadır. Televizyonun bu güçlü etkisi, bir dönemin okuryazarlığa öncelik veren kültürel hayatını da derinden sarsmıştır. Görselin gücünü elinde tutan televizyon, bol fotoğraflı magazin gazeteciliğinin ortaya çıkışında da etkili olmuştur. Merkezinin televizyonun oluşturduğu modern toplumda kültür, kitle iletişim araçlarından üretilip yayılan kitle kültürü halini almıştır. Kitle kültürüyle kitle iletişimi arasındaki ilişkide, kültürün muhtevası mümkün olduğunca basit ve homojen hale geliyor. Kültürün bu basit içeriği onu üreten ve yayan aracın teknik doğasından kaynaklanmaktadır. Çünkü televizyon izleyiciden bir anlam katmasını beklemez ve onu ikinci plana iter. Karşısındaki kitleyi daha çok tüketici kitlesi olarak görür. Bu sebeple mesajlar her türlü kişisel, ekonomik, kültürel farklılıkları aşacak şekilde basitleştirilerek sunulmaktadır. Böylece kültür, ticari bir mal gibi üretilip tüketilmekte, kitle kültürü de pazarlanabilir bir kültürü temsil etmektedir. Böyle bir ortamdaki kültürel üretimde ise, etik ve estetik kaygılar giderek önemini yitirmektedir. Bazı görüşlere göre ise bu gelişmeler, kapitalizme özgü değerlerin, kitle iletişim araçlarıyla yayılması anlamına gelmektedir. Kitle iletişim araçları, globalleşen dünyanın ihtiyaç duyduğu kitleleri giyim-kuşam tarzlarından düşünce kalıplarına dek, homojenleştirme sürecine tâbi tutmaktadır. Bu arada milli kültür, geleneksel yapısını ve doğallığını kaybetmektedir. Kitle iletişimi araçlarının kültürel hayat üzerindeki etkileri, ülkemizde özellikle 1980 sonrası, özel televizyonculuğun başlamasıyla ivme kazanmıştır. Ticari bir yarışın egemen olduğu özel kanallardan bir çoğunun yayın politikası geleneksek kültürümüzü parçalamakta, yerine daha yoz, daha çıkarcı ve şekilci bir kültürün değerlerini yaymaktadır. Konumuz olan İslâmi Kültüre ağırlık veren yayın organları ise, dini-İslâmi medya olarak anılmaktadır. Bu nitelemede, söz konusu yayın organlarının çıkış noktasındaki farklı söylemleri ve arkalarındaki cemaat bağlantıları etkili olmaktadır. Biz konuyla ilgili olarak çalışmamızda kitleselleşme açısından basın ve televizyon alanında önde gelen isimleri ele aldık. TGRT, Samanyolu TV, Kanal 7 ve bu televizyonların gazeteleri sayılan Türkiye Gazetesi, Zaman ve Yeni Şafak gazetelerinin incelendiği çalışmamızın ortaya koyduğu sonuç şu şekilde özetlenebilir: Ülkemizde medyanın kültür hayatımız üzerindeki etkisi, olumsuz bir yapı sergilemektedir. Bu yapıda dini medya olarak bilinen ve İslâmi Kültüre ağırlık verdiği düşünülen yayın organları daha fazla dikkat çekseler de, salt İslâmi Kültür oluşturmak gibi bir hedeflerinin olduğu, ya da mevcut kuşatılmışlığı aşabildikleri iddia edilemez. Öyle ki, bu alandaki televizyon kanallarında salt dini içerikli programlara pek de yer verilmediği bu çalışmamızda da ortaya çıkmıştır. Bu gelişmede, medya alanının nihayetinde sermaye alanı olması etkili olmaktadır. Bu durumda İslâmi Medya nitelemesinin temel sebebi, söz konusu kuruluşların arkasındaki cemaat yapısı olmaktadır. Zira bu yayın organları genel olarak ilk andaki muhafazakar kimliklerini korumaktadırlar. Fakat bu koruma gazete ve televizyonda farklı bir görünüm kazanmaktadır. Kitleselleşme kaygısı görselin egemen olduğu televizyonda bir sekülerleşme ve aynılaşmaya dönüşürken, yazıya ve yoruma dayalı gazetede ise, farklı olanı temsil yeteneği daha fazla mümkün olmaktadır. Türkiye gazetesi ile TGRT arasındaki içerik farklılaşmasının da temel sebebi budur. Televizyonda üretilen imaj, hakikatin önüne geçmekte, televizyon ele aldığı her konuyu seküler hale getirmektedir. Bu durumda kutsalla ilgili olan bile, asıl kutsallığından sıyrılıp, televizyonun teknik doğasına hapsolmuş yeni bir kutsallık kazanmaktadır. Sonuç olarak; kuramsallaşmayla birlikte cemaat özelliğinden cemiyetleşmeye kayılan ve ticari kaygıların hakim olduğu bir ortamda, bu kaygılara bir de televizyonun teknik doğasından gelen özellikler eklenmektedir. Sonuçta seküler bir dünyanın temsilcisi olan bu araçtan yayılan kültür kodlarının ne derece dini kalabildikleri, hem de söz konusu kanalların diniliği tartışmaya açık hale gelmektedir Firstly, we have examined the press and televisions effect on producing the mass culture in our works. As known the mass media became the cine quo non of the modern societies. The superiority of the television which is one of these tools, is accepted without any debate. Television is placed in the centre of today's modern society. Cultural blocking has started with the invention of the printing but gained its real identity with television. Television recentrolizes the oral explanation which is the explanation style of the primitive societies, but on the other hand it brings to agenda the visuality and produces images. So the produced realities take the truths place that word means. This strong effect of television has deeply give a shock to the cultural life that gives preredence to the literacy. Television holding the visuality's power became effective on emerging the plentiful photographed journalism. The culture in modern society that is centralized by the television, has became mass culture that is produced and spread out by the mass media. The content of the culture became simple and homogen as far as possible, in the relations of mass culture and mass media. The simple content of culture is supplied from the technical nature of the tool which produced and spread out it. Because television doesn't want its audience to add any meaning and doesn't take in to consideration it. TV perceives the audience as consumer mass. Because of that the messages are presented by simplifying in a way that can pass over every kind of personal, economic and cultural differences. So, the culture is produced and consumed like a trade materials, and the culture of mass represents a marketable culture. In cultural product such in a situation, the ethics and esthetic anxiety lose their importance gradually. According to some view these developments mean the value special to capitalism is spreaded out by mass media. Mass media, makes homogenous the people that globalled world need from clothing style to thinking model. Mean while national culture forfeits its traditional structure and naturalness. The effect of mass media on cultural life gained speed after 1980 with the beginning of private work of TV-set (in our country). Because of the commercial competition most of the private TV channels broadcasting policy destroys our traditional culture and spread out the values of more untrained, formative and thinking of own advantage culture. The media organs that give importance to the Islamic Culture which is our subject are named Islamic Media. Mentioned broadcasting organs' different discourses and their connection/ relation with party result this. We examined very important ones in the field of press and television on the view of massing, in our work. The result of our work in which TGRT, Samanyolu TV, Kanal 7 and their journals Türkiye Gazetesi, Zaman and Yeni Şafak are examined can be sum up like that: Media's effect in our country on our culture life presents a negative structure. In this structure the broadcasting organs that are known as Religious Media and give importance to the Islamic culture attract attention mostly but it can not be claimed that they have a target of consisting an Islamic culture or they can pass over the besiege. Furtherly it is proved that the TV channels on this area not only broadcasts the religious programs. The reason of this development is that media is connected to capital. So the main reason of qualifying Islamic Media is the party structure behind the being discussed institutes. Because, these broadcasting organs generally protect their first conservative identifies. But this protection gains different views on television and newspaper. While massing anxiety is transforming to secularing and sameness on the television in which the visuality dominant. In the journal that is dependant to writing and comment representing the different one is more possible. It is the main reason of content difference between TGRT and Türkiye Gazetesi. The image produced on TV prevents the truth and TV makes secular every subject it tackles. At this situation, the thing related with sacred too deprives of its sacredness and gains a new sacredness which is imprisoned to television's technical nature. In conclusion with becoming an association going from party specifications to society specification and in such a situation in which commercial anxiety is dominant the specifications coming from televisions technical nature are added. As a conclusion its possible to discuss in which degree the culture codes broadcasting from television that is the representative of a secular world, stayed religious and religiousness of being discussed channels.
Keywords: Din; İslam Dini; Kitle iletişim araçları_Ahlaki ve dini yönleri