Jacob Joseph Frank ve Frankistler - Han, Zehra (My University, 2025)
Ortodoks Yahudiliğin inanç esasları arasında ahir zamanda gelmesi beklenen bir kurtarıcı mesih inancı bulunmaktadır. Mesih, bozulan dini düzeni yeniden kurmakla, yıkılan Süleyman Mabedi’ni inşaa etmekle ve İsrailoğulları’nı kutsal topraklara yerleştirmekle görevli üstün niteliklere sahiptir. Yahudi tarihinde yaşanan zor olaylar, mesih inancının şekillenmesinde etkili olmuştur. Bu bağlamda MÖ. 586 yılında yaşanan Babil Sürgünü, Roma İmparatorluğu’nun Kudüs’ü işgal ederek Mabedi yıkması, Yahudilerin kendilerini Yahve tarafından seçilmiş halk olarak görmeleri ve Yahudi dininin özellikleri, mesih inancının şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Mesih inancı, çoğu zaman yaşanılan kötü ve bunalımlı dönemlerde kendini gösterir. Bu bağlamda özellikle Babil Sürgünü ile beraber dağınık halde yaşamaya başlayan Diaspora Yahudileri arasında bir kurtarıcı inancı benimsenmeye başlamıştır. Bunun sonucunda benzer toplumsal kriz dönemlerinde zaman zaman Yahudiler arasında kendini mesih olarak tanıtan şahsiyetler ortaya çıkmıştır. Şimon bar Kohba ( ö. MS.135) , İshak b. Yakub Obadiah (ö. 756?) ve öğrencisi Yudghan (ö. ?), Menahem b. Şlomo (David Alroy) (ö. 1316), Abraham Abulafia (ö.1291), David Reubeni (ö. 1535), Şlomo Molho (ö. 1532), Sabetay Sevi (ö. 1676) ve Jacob Joseph Frank (Yakov Yosef Frank) (ö.1791) bunlardan bazılarıdır. Sabetay Sevi, XVII. yüzyılda mesihlik iddiasıyla Yahudi dünyasında büyük yankı uyandırmıştır. XVIII. yüzyılda Jacob Joseph Frank, Sabetay Sevi’nin mirasını sürdürmüştür. Zira Sabetayizm, hareketin kurucu lideri Sabetay Sevi’nin ölümünden sonra Doğu Avrupa’da bilhassa Jacob Frank’ın yaşamını sürdürdüğü Polonya’da hızla yayılmıştır. Mesihlik iddiasıyla Yahudi dünyasında büyük bir yankı uyandıran Sabetay Sevi’nin ölümünden sonra onun düşüncelerini benimseyen ve onun reenkarnayonu olduğunu iddia eden sahte mesih Jacob Frank’ın liderliğinde XVIII. yüzyılda Frankizm hareketi ortaya çıkar. Doğu Avrupa’da ortaya çıkan Frankizm, Yahudiler arasında önemli bir tartışma ve ayrışma yaratır. Nitekim Jacob Frank’ın Yahudiliğin dini emirlerini ve Talmud’u reddetmesi, dönemin geleneksel Yahudiliği temsil edenler arasında oldukça büyük bir tepkiye yol açar. Bu nedenle geleneksel Yahudiler, Frankizm’i sapkın bir hareket olarak görür. Frankistler kendilerini “ma’aminim” (inananlar), “Zoharistler” ve “Talmud Karşıtları” olarak adlandrırlar. Geleneksel Yahudiler bu inançları sebebiyle Frankistlere herem cezası verir. Herem cezası sonrasında Katolik Kilisesi’nin himayesine sığınan sahte mesih Jacob Frank, Sabetay Sevi’nin fikirlerini genişleterek daha farklı ve daha radikal bir teoloji geliştirir. Söz konusu bu teoloji ile Frank, taraftarlarına da Hıristiyanlığı kabul etmeleri yönünde çağrıda bulunmuş ve böylece alternatif bir kurtuluş paradigması sunmuştur Bu bağlamda araştırma Jacob Frank’ın hayatı, faaliyetleri ve mistik teolojik görüşlerini kapsamlı biçimde ele almaktadır.

Among the fundamental beliefs of Orthodox Judaism is the belief in a savior messiah expected to come in the end of times. The messiah has superior qualities to reestablish the broken religious order, rebuild the destroyed temple, and settle the Israelites in the Holy Land. Difficult events in Jewish history have an impact on the formation of the Messianic belief. In this context, the Babylonian Exile in 586 BC, the Roman Empire's occupation of Jerusalem and the destruction of the Temple, the Jews’ perception of themselves as the chosen people of Yahweh, and the characteristics of the Jewish religion are important in the formation of the Messianic belief. Belief in the messiah often manifests itself in bad and depressing times. In this context, especially among the Diaspora Jews who began to live in scattered conditions after the Babylonian Exile, a messianic belief began to be adopted. As a result, during similar periods of social crisis, figures who introduced themselves as messiahs emerged among the Jews from time to time. Some of these are Simon bar Kokhba (d. M.S. 135), Isaac b. Yaqub Obadiah (d. 756?) and his student Yudghan (d. ?), Menachem b. Solomon (David Alroy) (d. 1316), Abraham Abulafia, (d. 1291), David Reuveni (d. 1535), Solomon Molcho (d. 1532), Sabbatai Zevi (d.1676) and Jacob Joseph Frank (d. 1791). Sabbatai Zevi caused a great impact in the Jewish world with his messianic claim in the 17th century. After Sabbatai, Jacob Joseph Frank (d. 1791) continued his legacy in the 18th century. Because Sabbateanism spread rapidly in Eastern Europe, especially in Poland, where Jacob Frank lived, after the death of Sabbatai Zevi, the founding leader of the movement. After the death of Sabbatai Zevi, who caused a great resonance in the traditional Jewish world with his messianic claim, the Frankism movement was formed in the 18th century under the leadership of the false messiah Jacob Frank, who adopted his ideas and claimed to be his reincarnation. Frankism, which emerged in Eastern Europe, created a significant debate and division among Jews. Indeed, Jacob Frank's rejection of the religious commandments of Judaism and the Talmud caused a great reaction in the Jewish society of the period. For this reason, traditional Jews saw Frankism as a heretical movement. Because the Frankists called themselves “ma’aminim” (believers), “Zoharists” and “anti-Talmudists,” the Jews excommunicated the Frankists for these beliefs. After the herem punishment, the false messiah Jacob Frank, who took refuge under the protection of the Catholic Church, expanded on Sabbatai Zevi's ideas and developed a different and more radical theology. With this theology, Frank presented a new path of salvation for his followers by accepting Christianity. In this context, the research includes the life, activities and mystical theological views of Jacob Frank.
Keywords: Dinler tarihi; History of religions; Judaism; Yahudilik