Ebü'l-Muîn en-Nesefî'de Burhan-ı Temânû' - Direk, Şeyma Nur (My University, 2021)
İslâm dininde yaratıcının birliği (tevhîd) inanç esaslarının temelinde yer alır. Nitekim inanç esaslarının açıklamasını ve savunmasını yapmayı kendine görev edinen kelâm ilmi de bu meseleye büyük önem atfetmiştir. Kur’ân’ın Allah’ın birliğine verdiği önem yanında kelâm ilminin teşekkül ettiği dönemde çok Tanrılı inanca sahip İslam dışı akımların bulunması mütekellimlerin eserlerinde yaratıcının birliği üzerinde durmalarına; Allah’ın varlığına olduğu gibi birliğine dair de deliller geliştirmelerine sebep olmuştur. Şüphesiz bu konudaki en önemli delil Kur’ân-ı Kerîm’den hareketle geliştirilen temânû‘ delilidir. Dolayısıyla bu tezde amacımız, başlangıç döneminde kelâmcıların yaratıcının birliğini ispat etmede kullandığı temânû‘ delilini Mâtürîdiyye mezhebinin en önemli isimleri arasında bulunan bir âlim üzerinden incelemektir.Tezimizde araştırma konusu olan büyük Mâtürîdî mütekellim, bu ekolün sistemleştiricisi kabul edilen Ebü’l-Muîn en-Nesefî (ö. 508/ 1115) telif etmiş olduğu eserlerde bu konuyu farklı şekillerde ele almıştır. Kelâma dair en kapsamlı eseri Tebsiratü’l- edille’de bu konuya daha geniş bir yer vererek bize Allah’ın birliğini ispatta burhân-ı temânû‘un kullanımının da bir örneğini sunmuştur.Araştırmamızda delil ve burhanın kavramsal çerçevesinin ele alındığı bir girişin ardından öncelikle burhân-ı temânû‘un anlamı ve mahiyeti, bu delilin aklî ve naklî temelleri üzerinde durulacaktır. Daha sonra; burhân-ı temânû‘da konu edilen ilâhî sıfatlar ve burhân-ı temânû‘ üzerine gerçekleşen tartışmalar özellikle Ebü’l-Muîn en-Nesefî’nin eserleri merkezinde işlenecektir. Nesefî merkeze alınarak konu işlenmekle birlikte, temânû‘ delilinin Mâtürîdiyye ekolünün mütekaddim dönemi eserlerinde kullanımının kronolojik olarak tespiti de yapılacaktır. Böylece mütekaddim dönem Mâtürîdilik’te burhân-ı temânu’un gelişimi ve bu gelişimde Nesefî’nin konumu da ortaya konulacaktır.

In Islamic belief, the unity of the creator (tawhid) is at the base of the principles of faith. As a matter of fact, the science of Kalam, which has a duty to explain and defend the principles of faith, has also attributed great importance to this issue. Besides the importance given by the Qur’an to the unity of Allah, the existence of polytheistic beliefs and un-islamic movements during the period of the formation of the science of Kalam caused theologians to focus on the unity of the creator in their Works and to develop proofs of the unity of Allah as well as his existance. Undoubtedly, the most important evidence on this subject is Tamanu’ evidence developed from the Qur’an. Therefore, our aim in this thesis is to example the Tamanu’ evidence, which theologians used to prove the unity of the creator in the beginning period, through a scholar who is among the most important names of the Maturidiyah sect.The great Maturidi theologian who is the subject of research in our thesis Abu’l-Muin an-Nasafi (d.508/ 1115) has dealt with this issue in different ways in his copyrighted works. In his most comprehensive work on Kalam, Tabsirat Al-Adilla, he gave a wider scope to this issue and gave us an example of the use of Burhan Al-Tamanu’ in proving the unity of Allah. After an introduction to the conceptual framework of evidence and burhan, we will firstly focus on the meaning and nature of Burhan Al-Tamanu’, the foundations of the mental and transfer of this evidence. Later , the issues of divine attributes mentioned in Burhan Al-Tamanu’ and the discussions about Burhan Al-Tamanu’ will be covered particularly at the core of Abu’l-Muin an-Nasafi’s works. Along with covering the subject at the core of Nasafi, the use of Tamanu’ evidence in the works of Mutaqaddim period of Maturidi school will also be chronologically determined. Thus, the development of Burhan Al-Tamanu’ in Maturidism of the Mutaqaddim period and the position of Nasafi in this development will also be revealed.
Keywords: burhan; burhan at’tamanu; burhân-ı temânû‘ Abu’l Muin an-Nasafi; delil; Ebü’l-Muîn en-Nesefî; evidence; Islam; İslam