Uluslararası doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının vergi özendirmeleri önlemleri karşısındaki durumu ve vergisel teşviklerin başarısında Çin - Altınışık, Aliekber (My University, 2006)
Sanayi Devrimi ile beraber kapitalizmin gelişimi ve sermaye oluşumu sonrasında ticari ve endüstriyel işletmelerin bir evrim sürecine girdiği gözlemlenmiştir. Başlangıçta ulusal bazda işletmeler faaliyette bulunurken, sonrasında uluslararası, çokuluslu ve ulusötesi işletmelerin ekonomik alanda yer edindikleri, küreselleşmeyle beraber günümüzde inanılmaz boyutlara ulaşan uluslararası yabancı sermaye trafiğinin ekonomik gelişmeleri ve değişimleri etkilediği kaçınılmaz olarak görülmektedir. Gelişmiş ülkelerdeki yerleşik bulunan kişi ve kuruluşlar, sermayelerini daha da artırmak amacıyla, daha kârlı, daha güvenli ve daha avantajlı olarak gördüğü ülkelere bu sermayelerini aktararak, kendi ülkeleri dışında da servet edinirler. Gelişmekte olan ülkeler ise; gelişmiş ülkelerin aksine, içinde bulundukları iç tasarruf yetersizliği, döviz kıtlığı ve teknolojik yetersizliklerden dolayı, kendi ülkelerindeki doğal kaynaklarını daha da kullanılabilir hale getirebilmek ve mevcut üretim faktörlerini daha etkin bir şekilde değerlendirebilmek için gelişmiş ülkelerden ithalatı kaçınılmaz olan bu sermayeyi ülkelerine çekmek istemektedirler. Bunun içinde; yatırımcılara, kendi ülkelerine yatırım yapmayı cazip hale getirecek teşvik politikalarını uygulayarak birbirleriyle rekabet yarışı içerisine girişmişlerdir. Yabancı Sermayenin, yatırım kararı almasında esas olarak Yatırım İklimi, Pazar Potansiyeli ve Politik Faktörler önemli belirleyiciler olmakla beraber, küreselleşme süreciyle birlikte artan bu rekabet ortamında, yabancı sermayeyi ülkeye çekebilmek için sağlanan teşviklerden biride vergi rekabeti neticesiyle oluşturulan vergisel teşviklerdir. Vergisel Teşviklerin tek başlarına yatırımcıları, yatırım kararı almasında yeterli olmadığı, ancak yukarıda bahsedilen faktörlerle birlikte ele alınırsa yatırımcıların yatırım kararı almasında çok daha büyük etki yaratacağı kuşkusuzdur. Bu sebeple; ülkelerin uyguladığı vergi rekabeti, zararlı olmayıp yararlı olduğu ölçüde, gerçekten hedeflenen amaca yönelik rasyonel ve selektif bir plana göre uygulandığı sürece, yapılan bu vergi teşvikleriyle birlikte üretim ve verimliliğin artması, iş ve çalışma alanlarının genişlemesi oranında vergi geliri kaybının önlenmesi mümkün olacağı gibi, uzun vadede de vergi gelirinin önemli ölçüde artacağı kaçınılmazdır. Dünya ekonomi tarihinde, bugüne kadar hiçbir ülke Çin Ekonomisi kadar süratle büyümemiş ve insanların yaşam standardını bu kadar yükseltememiştir. Çin, 1989-2005 arası dönemde her yıl ortalama % 9,3 düzeyinde istikrarlı bir kalkınma hızını sürdürmüştür. Çin plânlı ekonomiden serbest ekonomiye geçiş sürecini, Sosyalist Pazar Ekonomisi modelini 1978’den beri uygulayarak ve geçiş sistemini de bu reformlarla yumuşatarak olası sistem çatışmasının yaşanmasını önlemiştir. 1990-2003 yılları arasında toplam ihracatını 8 katına, kişi başına düşen milli gelirini de 3 katına çıkarmıştır. Ayrıca 50 milyar doları aşan doğrudan yabancı yatırımı da ülkesine çekmiştir. Çin’in, dünya ekonomisine entegrasyonu yolundaki atılımı yabancı sermayeli şirketlerin üretimi vasıtasıyla ortaya çıkan dış ticaret yoluyla olmuştur. Çin, küresel ekonomiyle bütünleşmenin ilk adımını bölge ülkeleriyle birlikte atmıştır. Çin’in en çok ithalat yaptığı ülkeler Japonya, Tayvan, ve Güney Kore’dir. Çin, ABD ve Avrupa ile yaptığı dış ticarette fazla verirken, Güneydoğu Asya ülkeleri ile yaptığı dış ticarette açık vermektedir. Yani, Çin, ithalatının büyük bir bölümünü bölgesindeki ülkelerden yaparken, ihracatını ise daha ziyade gelişmiş batılı ülkelere yapmaktadır. Yapılan bu ithalatla; ithal edilen bu malların yeniden ihraç edilebilir şekle dönüştürülerek Çin’in dış ticaretinin gelişmesi sağlanmıştır. Çin Hükümeti, 1984 yılında vergi teşvikli bölgeler satın almış ve bu bölgelerde yabancı yatırımlar için daha fazla vergi kolaylığı sağlamaya başlamış ve bu dönemden sonra Çin’e yapılan yabancı yatırımlar ağırlıklı olarak bu bölgelere kaymıştır. Buralara yatırım yapan yabancı yatırımlara belirli bir süreler vergi muafiyeti ve daha sonraki yıllar içinde vergi indirimleri uygulanmıştır. Beş yıl boyunca, yeniden yatırılan kârlar için gelir vergisinde % 40 avantaj sağlanmaktadır. İleri teknoloji ve ihracata yapılan yeniden yatırımlara ise tamamen vergi muafiyeti uygulanabilmektedir. Çin’in topladığı vergiler 382 milyar dolara ulaşmıştır. Toplanan vergilerdeki bu artış bir önceki yıla göre % 20’lik bir fark kaydetmiştir. Çin’in devlet kasasına giren vergi gelirlerindeki yükseliş, artan kişisel gelirlerin ve şirket kârlarının işareti olarak kabul edilmektedir. Genel olarak bakılırsa; Çin’in ekonomik başarısı, büyük ölçüde istikrarlı hükümetlere, yüksek tasarruf ve yatırım oranlarına, dinamik ticarete, yatırım ve sanayi politikalarına, stratejik planlamaya, enflasyonun ve kamu açıklarının kontrolüne ağırlık veren makro ekonomik politikalara dayanmaktadır. Bu stratejilerin önemli sonuçları; düşük enflasyon, fiyat istikrarı, yüksek büyüme hızı, ihracatta büyüme ve dış borçlardaki azalmalar şeklinde yansıyarak Çin’i bugünkü konumuna getirmiştir. Ülkemizde de, doğrudan yabancı yatırım ekonomik gündemin en önemli maddelerinden birini oluşturmasına rağmen, Türkiye'nin doğrudan yabancı yatırımları çekmede istenilen seviyeye ulaşamaması, sermaye sıkıntısı çeken ülkemizde, yabancı sermaye yatırımlarının artırılması konusunu, temel tartışma konularından biri yapmıştır. Neden yabancı sermayede istenilen seviyeyi yakalayamadığımız sorusunun cevabı, şüphesiz bundan sonra geliştirilecek politikalarda da en can alıcı noktayı oluşturacaktır. Yabancı sermaye mevzuatı açısından aslında oldukça liberal olan ülkemiz, uygulamada nedense problemli ülkeler arasında gösterilmekte, yabancı sermayenin bu nedenle yatırım kararı alırken ürkek davrandığı belirtilmektedir. Daha da ilginci, hemen hemen her hükümet döneminde yabancı sermayenin ülkeye çekilmesi için gerekli adımların atılacağı belirtilmesine rağmen, günümüze kadar etkin ve kararlı bir irade ortaya konulmuş değildir. It is seen that there is an evolution in the commercial and industrial factories after the rise of the industrial revolution and the accumulation of wealth in the capitalist world. It seems that in the beginning, there were only national firms in the market, later some other international, multinational and transnational investments and firms took place in that market. Today, the flow of foreign capital with the globalization began to affect the economic development and changes. The persons or institutions in the developed countries began to tranfer their capital to the countries which are safer, more advantageous and profitable to get fortune and rise their capital in these counties. On the other hand, the developing countries, unlike the developed ones, want to attract the attention of foreign investment to evaluate their country’s natural resources or to function the certain production factors effectively. That’s why, they don’t have enough foregn currency, savings and technology in their country. For this reason, government applied some policies of encouragement to appeal foreign capital into their country as soon as possible. The climate of investment, the market potentiality and politic factors are the most important parameters in the decision of investment of the Foreign capital in a country. In addition to this, there is another parameter for foreign capital to invest in a country that is known as tax encouragement. Government attracts the attention of foreign capital by reducing the level of tax in favour of them. All these parameters mentioned above can only be effective in the flow of foreing investment in a country, when they are provided for the foreign capital at the same time and altogether. Therefore, tax competition cannot be hazardous for country’s economy on condition that it is applied rationally and selectively according to a plan. Production and productivity can rise with these encouragement in tax system. Moreover, tax income can increase in the long run because of the expand in the work places and job opportunities. In the history of economy, there isn’t another country except Chinese Economy that rose the life Standard of people in a country by increasing so f ast. The average economic development of China is about 9.3 % between 1989-2005. China began to transform its socialist economic model (planned) into market economy gradually in 1978. This slow passage into a new economy prevented possiple conflict in chinese economy. China rose its total export 8 times and national income per capita 3 times between 1990 and 2003. In addition, the amount of foreign capital in China was approximately 50 billion dollars. China integrated its economy to the world economy by means of the pruduction of foreign investment in that country. Because these firms pruduced and exported to other countries. China began to coordinate its economy with the global one by having economic relation with the neighbour countries. Most of Chinese import is from its neighbour countries, Japan, Taiwan and South Corea. China generally exports to Europe and USA and imports from the countries of South East Asia. That is, there isn’t a trade balance between China and Western Contries. Namely, China buys from neighbours and sells to developed western countries in general. In other word, Chinese export expanded because of the fact that it firstly imported from the neigbour countries then it exported to other countries by transforming them into a new export product. So China began to developed. In 1984, Chinese government bought tax encouragement regions, and it provided a lot of tax relief for the foreign investors. After that, the proportion of foreign investment in Chine bagan to go up. Chinese government firsly didn’t take tax form the foreign investors who came to China to do business for a while, then it provided tax relief for them. The government gets 40 % advantageous because of resaved income tax during 5 years’ period. They do not take tax from the investment in new and high technology and import sectors. China collects about 382 billion dollars in a year as an income tax. The amoun of total tax above is 20 times more than the tax collected previous year. This increase in Chinese budget indicates us the fact that the profit of componies and national capita per income of Chinese people are rising and rising. Generally speaking, the development of China generally depends on macro-economic politics like a stable governement, high proportion of savings and investment, dynamic trade, the politics of industry and investment, strategic planning, the control of inflation and public sector deficits. Some of the most essential outcomes of this strategy are as follows: low inflaton, price stability, high speed of growing, growing in export and low foreign debts. Although direct foreign investment is the most important economic agenda in our country, Turkey is not so successful to attract foreign investment. For this reason, this is one of the most crucial problems we have stil had. Because, Turkey suffers from the lack of capital. It will be possible to find the answers for this problem in the future with the new politics. Even though, our country is highly liberal in the regulations of foreign investment, it is seen as problematic in the application of these regulations. Thus, foreign investors are sceptic about investment in Turkey. The most interesting thing is that although every government seems determined about the foreign investment, there is not seen any effective and determined will in Turkish governments so far.
Keywords: Yabancı Sermaye; Yatırımlar