Osmanlı basınında iktisadi kavram ve süreç üzerine yaklaşımlar (1860-1873 dönemi) - Demir, Kenan (My University, 2008)
Osmanlı Devleti’nde basın 1820 yıllarında ülkede bulunan yabancı şahısların kurduğu gazetelerle ortaya çıkmıştır. Yabancı şahısların çıkarttığı gazetelerden sonra Osmanlı ileri gelenleri Yunan İsyanı’nda uluslararası gazetelerin Osmanlı aleyhine yapmış oldukları propaganda haberlerin ne kadar tesirli olduğunu gördükten sonra Osmanlı Devleti’nde gazete çıkartmaya karar vermişler ve bu doğrultuda 1831 yılında devletin resmi gazetesi olacak olan Takvim-i Vakayi’yi çıkartmışlardır. Takvimi Vakayi Gazetesi’nden sonra İngiliz asıllı Churchill 1840 tarihinde devletten izin alarak devletin ikinci gazetesi olan Ceride-i Havadis Gazetesi’ni yayımlamıştır. Ceride-i Havadis Gazetesi yayın hayatını sürdürebilmek için devletten yardım almak zorunda kaldığı için yayın politikasını Babıâli politikaları doğrultusunda sürdürmüştür. Bu iki gazete devlet çizgisinde yayın faaliyetini sürdüklerinden dolayı devletten bağımsız bir kamuoyu oluşamamıştır. Osmanlı Devleti’nde basının gerçek işlevi olan devletten bağımsız bir kamuoyu oluşturma girişimlerini 1860 yılında çıkan gazeteler yapmışlardır. Osmanlı Devleti’nde devletten bağımsız bir kitlenin devletin politikalarını eleştiren yazılar yazması bu yıllarda çıkan gazeteler tarafından yayımlanmıştır. 1860 yılında çıkan gazeteler sonucu devletin politikalarını tartışan, eleştiren ve çeşitli çözümleri dile getiren bir aydın kitlesi doğmuştur. Bu aydın kitlesi yazdığı yazılarla devletin politikaların yürütülmesinde aktif rol alma teşebbüslerine girmişler ve bu doğrultuda yayım faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. 1860–1873 döneminde yayımlanan gazetelerde devletin iktisadi politikalarına yönelik yazılar da yayımlanmıştır. Bu yazılarda devletin iktisadi politikaları tenkit edilmiş ve devletin ne gibi iktisadi politikaları sürdürmesine yönelik yazılar kaleme alınmıştır. Bu dönemde araştırdığımız Tercüman-ı Ahval, Tasvir-i Efkâr, Muhbir, Hürriyet, Terakki ve İbret gazeteleri devletin iktisadi alanda kalkınabilmesi için devletin sanayi alanında ilerlemesinin daha verimli olacağını belirtmiş ve devletin sanayi olarak gelişmesinin devletin zirai alanda da gelişmesini sağlayacağını dile getirmişlerdir. Devletin sanayi alanda gelişmesinin tarımsal araç ve gereçlerin çoğalmasını sağlayacağını da belirtmişlerdir. Bu dönemdeki gazetelerde Osmanlı’da ticari işlerin daha çok gayri müslimler tarafından yönetildiği belirtilmiştir. Bu durumun ülkenin hayrına olmadığını dile getiren gazeteler Müslümanların ticari faaliyetlerle daha çok meşgul olmasını istemişlerdir. Bu dönemdeki gazeteler devletin mali politikalarına da değinmişlerdir. Devletin içerisine düştüğü krizin sebepleri olarak mali politikaların yanlışlılığını görmüşlerdir. Devletin vergi ve borçlanma politikaların yanlış olduğunu dile getirmişler ve devletin ne gibi politikaları gerçekleştirmesi gerektiğini tartışmışlardır. Ulaşımın ve nüfusun bir iktisadi güç olarak nasıl kullanılması gerektiği ve bu kaynaklardan nasıl verimli netice alınacağına yönelik düşünceler de gazetelerde görülmüştür. Bu dönemde yeni yeni görülmeye başlanan kredi ve itibar, bankacılık ve borsa piyasası üzerine yazılarda gazetelerde yayımlanmıştır. Ayrıca gazetelerde bütçe, servet, madenler, fuarlar, özel teşebbüs ve israf üzerine yazılar da kaleme alınmıştır.

Newsprinting, appeared in the shape of newspapers in Ottoman empire in 1820’s, was started by foreigners. Ottoman notables, realized the impact of the newspapers at the time of Greece uprising and decided to publish a newspaper. Therefore, an official journal Takvim-i Vakayi had started to be published in 1831. İn 1840 Churchill of English stock had obtained permission and started publishing state’s second newspaper Ceride-i Havadis. Due to financial constraints, Ceride-i Havadis forced to get assistance from Babıali and designated its policy in accordance with Babıali’s policy. These newspapers continued their publication activity under the state’s efficacy therefore independent public opinion could not formed. Newspapers those were published in 1860s, attempted to form public opinion that free of the state’s ascendance. These newspapers brought forth intellectuals who criticised state’s policy and uttered some solutions to the problems. These intellectuals attempted to take part on execution of state’s policy with their writings and continued their publishing activities in this way. In the newspapers those were published between 1860 and 1873 there were also some writings about economic policy. State’s economic policy criticised and some solutions offered in these articles. Tercüman-ı Ahval, Tasvir-i Efkâr, Muhbir, Hürriyet, Terakki and İbret newspapers argued that economic growth require industrial development and industrial development affect agrarian progress. These newspapers expressed that development in industrial area cause augmentation of farm implements. They denoted that trade activities conduct by non-Muslims. According to these these newspapers this character of trade was not useful for the country and they wanted Muslims involvement in trade. This period’s newspapers mentioned state’s economic politics. They evaluated errant fiscal politics as the reason of the crisis. They expressed fallacy of tax and borrowing and debt policies and discussed which policies can solve the crisis. There were many views about how transportation and population should be used as a economic lever and usefull results could be taken from these sources. There were writings about credit and note, banking and stock market that were the very new in Ottoman economy. There were also many writings about budget, fund, cyclicals, fairs, private enterprise and dissipation.
Keywords: Basın; Ekonomi_Osmanlı İmparatorluğu, 1299-1918; Osmanlı İmparatorluğu, 1299-1918_Basın