Hüseyin Cozo (Husein Dozo) ve İslami modernist düşünce’nin Yugoslavya’ya yansıması - Rızai, Husein (My University, 2002)
TEZ ÖZETİ Son dönemde, İslâm modernizmi hakkında bir çok araştırmalar yapılmış, makaleler yazılmış ve değişik düşünceler ortaya atılmıştır. Biz de bu çalışmada, İslâm modernizminin genelde Balkanlar'da özelde ise Yugoslavya'da önde gelen temsilcisi Hüseyin Cozo(Husein ?ozo)'nun modern İslâm anlayışını incelemeye çalıştık. Cozo'nun Balkanlar'da İslâm modernizminin öncülüğünü yapması, düşüncelerini serbestçe sunabilmesi Balkanlar'da yaşayan müslümanlar için her zaman bir ilham kaynağı olmuş, onun açtığı bu çığır günümüze kadar devam etmiştir. Saray Bosna'nın gerek Osmanlı zamanında gerekse Osmanlı'dan sonra Balkanlar için İslâmî bir merkez olması ve bu alanda çok sayıda alim yetişmesinde Cozo'nun katkıları unutulmamalıdır. Çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, modernizmin kelime anlamını açıkladıktan sonra İslâm modernizmi ve özellikleri hakkında bilgi verdik. Bu özellikler sebeplilik ve mucizeler; tasavvufa karşı tepki; taklide karşı tepki; akıl ve sınırları; ictihad; hadis; demokrasi; sosyalizm ve kadın hakları olarak sıralandı. Bunlardan bahsederken İslâm modernizminin önde gelen isimlerinden Cemâleddin Afganî, Muhammed Abduh, Reşid Rızâ, Seyyid Ahmed Han, Gulam Ahmed Perviz, Fazlurrahman ve Muhammed İkbal'in düşüncelerinden faydalandık. Birinci bölümün ikinci kısmında Hindistan ve Pakistan, İran, Türkiye ve Mısır'daki modern İslâmî hareketler hakkında bilgi verdik. Ve bu bölümün son kısmında ise Balkanlarda Osmanlıdan önce ve Osmanlıdan sonra İslâmî düşünce yapısı ile ilgili bilgi verdik İkinci bölümde, Cozo'nun hayatı hakkında bilgi verip eserlerini sıraladıktan sonra onun modern İslâm anlayışını İslâm modernizminin özelliklerini göz önünde bulundurarak açıklamaya çalıştık. Bu bölümün son kısmında ise Cozo'nun modernizmin öncülerinden nasıl etkilendiğini ve onun etkilediği öğrencileri değerlendirdik. PRESENTATION Recently, there have been a lot of research and investigations about modernization of Islam. In this study, we have tried to analyze the modern Islam idea of Husein ?ozo, who is important thinker and investigator of modernization of Islam in Balkans and specially in former Yugoslavia. ?ozo's attempts and Private enterprises about modernization of Islam have inspired Muslims living in Balkans. He has been a model for them and this movement has been continuing until now. It must not be forgotten the contributions of ?ozo to growing of many thinkers and intellectuals in Bosnia. This study contains two chapters. In the first chapter we tried to explain the word of modernism and gave information about the characteristics of modernization in Islam. These characteristics were seen as causality, miracles; reactions against Islamic mysticism, and imitation; mind and its boundaries; ictihad; hadith; democracy; socialism; and women rights. We also benefited from ideas of important names like Cemaleddin Afghani, Mohammed Abduh, Rashid Riza, Seyyid Ahmed Khan, Gulam Ahmed Perviz, Fazlurrahman and Mohammed Iqbal. In second part of this chapter, we also gave some information about the movements of modern Islam in India, Pakistan, Iran, Turkey and Egypt. And in last part in this chapter whe giving information about Islam thought in Bosnia in the time of the Otoman Empire and after Otoman empire. The second chapter contains some knowledge about ?ozo's live and his scripts. In this chapter we tried to explain Dzozo's ideas regarding the general characteristics of modernization in Islam. In the last part of this chapter we tried to evaluate how ?ozo was inspired by masters of modernism and the ideas of thinkers who were inspired by him.
Keywords: Din; Hüseyin Cozo; İslam ahlâk ve adâbı; İslam Dini; İslami Mezhepler; İslamiyet