Bankacılıkta riskler ve risk yönetimindeki değişim sürecinin kriz sonrası Türk bankacılık sisteminin yapısı açısından değerlendirilmesi - Serdar, Alper (My University, 2005)
BANKACILIKTA RİSKLER VE RİSK YÖNETİMİNDEKİ DEĞİŞİM SÜRECİNİN KRİZ SONRASI TÜRK BANKACILIK SİSTEMİNİN YAPISI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ (ÖZET) Risk kavramının geçmişi, insanoğlunun kendi varlığını keşfedip düşünebilmeye başladığı döneme kadar götürülebilir. Risk; beklenen olayların gerçekleşmemesine bağlı olarak zarar edilmesi olasılığını ifade eder. Risk kavramının yaşamın her alanında varolduğu açıktır. Finans veya daha dar bir tanımla bankacılık sektörünün tarihsel gelişim sürecinde de risk kavramı, yoğun olarak varlık göstermiştir ve göstermektedir. Küreselleşme ve serbestleşme ile sermayenin serbest dolaşımının önündeki engellerin kalkması, bankalar ve diğer finansal kurumlar için yeni fırsatların ortaya çıkmasına izin verirken, aynı zamanda aralarındaki rekabet baskısının da artmasına yol açmış, kurumlar, yeni ürünler ve hizmetler geliştirmek zorunda kalmışlardır. Bu değişim, zaten bir risk evreninde faaliyet gösteren bankalar için yeni riskleri de beraberinde getirmiştir. Önceleri sadece kredi riski üzerine yoğunlaşan bankalar, zamanla faiz riski, piyasa riski, operasyonel risk, dışsal riskler diye adlandırılan risk grubunu da aynı derecede değerlendirme zorunluluğu ile karşılaşmıştır. Bu aşamada risk yönetiminin vazgeçilmez önemi ortaya çıkmıştır. Banka işletmesinin hem likit kalmasını, hem de karlılığını garanti etmek amacıyla, mevcut risklere karşı uygulanan politikalar demeti risk yönetimi olarak adlandırılabilir. Gelişim sürecinde özellikle de Basel-II uzlaşısı ile birlikte, finans kesiminde başlıca riskler olan piyasa risklerinin ölçüm ve yönetiminde Riske Maruz Değer yöntemi (VaR) ve Senaryo Analizleri, kredi riskinin ölçüm ve yönetiminde Standart ve İçsel Derecelendirme yöntemleri, operasyonel risklerin yönetiminde ise Temel Gösterge, Standart ve İçsel Ölçüm metodları öne çıkmaktadır. Finans sektörünün tarihsel gelişimi sürecinde, uluslararası finans piyasalarında meydana gelen krizlerin pek çoğunda etkin bir risk yönetim sisteminin bulunmayışı en önemli neden olarak ortaya çıkmıştır. Bu doğrultuda, BIS (Uluslararası Anlaşmalar Bankası) bünyesinde, Basel Bankacılık Gözetim ve Denetim Komitesi, 1974 yılı sonunda kurulmuştur. Takip eden dönemde, kurum, bankaların, bulundukları ülkelerin ekonomilerinin taşıdığı riskleri karşılayabilmesi için, sermayelerinin, iş hacimleri ve aldıkları riskler karşılığında yeterlilik düzeyini ölçen ve buna ilişkin etkinlik ve verimliliği devamlı kılacak denetim yöntemleri geliştiren bir otorite olarak kabul edilmiştir. Basel komitesi, amaçlarıyla ve uluslararası finans dünyasının ihtiyaçlarıyla paralel olarak 1988 yılında Basel-I uzlaşısını yayınlamış, takip eden dönemde, uzlaşının eksikliklerini gidermek üzere uzlaşma üzerinde iki önemli değişiklik yapmıştır. Ancak ilerleyen dönemde Basel-I uzlaşısının yetersizlikleri görülmeye başlanmış ve bu doğrultuda Basel Komitesi, kredi risk hesaplaması konusundaki eksiklikleri düzenleyecek ve operasyonel riski de kapsayacak yeni bir sermaye yeterlilik düzenlemesi için 1999 yılında çalışmalarına başlamıştır. 2004 ortasında son halini alan Basel-II'nin, 2006 sonunda G-10 ve AB'de, 2007 itibarıyla de gelişmekte olan ülkelerde uygulanmaya başlanması beklenmektedir. Basel-I'e kıyasla Basel-II'de mevcut olan en önemli fark, ölçüm metodları ve kısmen de ölçümlerde baz alınacak kriterlerin nitelik ve kapsamında meydana gelmiştir. Türkiye'de 1980'lerden sonra gerçekleştirilen finansal liberalleşme çerçevesinde getirilen serbestiler sonucunda mali sistem, banka sayısı, istihdam, hizmet çeşitliliği vb. konularında bir ilerleme süreci yaşamış, ancak bankacılığın temel fonksiyonu olan elde edilen fonların, reel sektöre plasmanında yüksek kamu kesimi borç gereği neticesinde gerileme ortaya çıkmıştır. Bu yapısal sorunlar nedeniyle, bankacılık sistemi her çeşit şoka karşı oldukça kırılgan bir hale gelmiştir. 2000 yılı Kasım ve 2001 yılı Şubat ayında yaşanan ekonomik krizler de bankaların mali yapılarındaki bozulmayı derinleştirmiştir. Takip eden süreçte, Türk Bankacılık sektöründe BDDK'nın Basel uzlaşılarına uyum çerçevesinde ciddi çalışmaları olmuştur. Bu çalışmaların devamının kaçınılmaz ve zorunlu olduğu da açıktır. Gelişmiş ekonomilerde 1 Ocak 1998'de uygulanmaya başlanan son Basel-I tebliği, Türk Bankacılık sektörüne tam dört yıl gecikmeyle 1 Ocak 2002'de girmiştir. Uluslararası bankacılık sektör rekabetine, Türkiye'nin katılımının önümüzdeki yıllarda çok daha artması ve bu rekabette güçlü olabilmesi için Türk bankacılık sektörünün de bu hazırlıkları daha etkin bir şekilde sürdürmesi gerekmektedir. Bu çerçevede, Avrupa Birliği ile bütünleşme isteğinde olan Türk finans sektöründe risk yönetimi kültürünün yaygınlaştırılması ve AB bankaları ile olan yakınsamanın sağlanması için Basel-II bir fırsat olarak değerlendirilmelidir. RISKS ON BANKING AND A REVIEW ON CHANGING PROCESS OF RISK MANAGEMENT IN VIEW OF THE STRUCTURE OF TURKISH BANKING SYSTEM AFTER THE CRISIS (

) The history of risk concept can be taken to the time when mankind discover his existence and could think. Risk, is the probability of make loss depend on that expected results not materialize. It is obvious that existence of risk concept is in all phases of life. Concept of risk has pointed its exitence in the historical development period of finance or ,in a limited definition, banking. Globalisation and deregulation have put away the restrictions on free circulation of capital and have given new chances but in the same time have risen competition pressure and urged corporations for developing new financial products. The reformation have given new risks to banking which working in a risk universe already. Initially banking focused on the credit risk but the changing period has forvarded corporates to corcern market, rate, operational and external risk groups. At this phase, indispensable importance of risk management has showed itself. Risk management could be identify as a policy group for holding bank corporate cash and profitable against risks. In developing period, especially with the Basel-II agrement, Value at Risk (VaR) and Scenario analyses for market risks, Standart and Internal Grading methods for credit risks, Basic Indicator, Standart and Internal Grading methods for operational risks have distinguished themselves on measurement and management of principal risks of finance world. The historical developing period of finance sector, absence of an effective risk management system showed itself as a main reason of financial crisis. In this way, Basel Banking Observation and Inspection Committee established in the end of 1974 in BIS (Bank for International Settlements) structure. During successive period, association has been admitted as an authority that develops inspection methods for bank corporations which measure and make stable their capital efficiency for managing risks which they bear while serving financial services and ones of countries that they established in. Basel committee, published Basel-I agrement in the paralel of its aim and necessity of international finance sector and in successive period made two important modification on the agreement for compensation of deficiencies. But in the course of time important deficiencies of agrement were realized and in this way Basel committee started a study on a new agreement that contains new regulations for credit risk measurement to alternate older methods and operational risk measurement and management methods in 1999. Final structure of agrement published in the mid of 2004 and it is expected that the agrement will become valid in G-10 by the end of 2006 and in developing countries by 2007. The most important differences between Basel-I and Basel-II are measurement methods and partly qualify and range of criterions which are used for measurement. In Turkey, the financial system lived a progress period on bank number, employment level, variation of services etc. as a result of the deregulations that are become valid in view of financial liberalition after the 80's. But on the other hand system lived a withdrawal on transfering funds to productive sector because of high loan necessity of the government. As a result of these structurel debilities, banking system became fragile against any kind of shocks. The crisis which are occurred in November 2000 and February 2001 deepened the corruption of financial standings of Turkish banks. During successive period in Turkish banking sector, BDDK (Banking Regulation and Inpection Committee) have materialized serious studies for adaptation to Basel agrements. It is obvious that keeping up these studies is an evitable necessity. Basel-I agrement has become valid in Janunary 1, 1998 in developed economies but has become valid in Janunary 1, 2002 in Turkish banking sector with a 4 years delay. Turkish banking sector have to keep on the adaptation studies to Basel agrements for rising participation to international banking sector competition and being strong enough. In this frame, Basel-II agrement should be accepted as an opportunity to provide convergence to European banks and make the culture of risk management widespread in Turkish finance sector that has an intention for integration to European Union.
Keywords: Banka ve bankacılık; Bankalar ve Bankacılık_Türkiye; Ekonomi; Finansman ekonomisi; Risk Yönetimi