Batı Anadolu mimarisinde cephe düzenlemeleri : Akdeniz etkisi (14-15. yüzyıl) - Arpacı, Kubilay (My University, 2025)
Bu tez çalışmasında, Akdeniz’in kozmopolitliği ve kuşatıcı gücünün 14-15. yüzyıllarda Batı Anadolu Mimarisinde nasıl somut hale geldiği ele alınmıştır. Konuyla ilgili literatür taramasının ardından saha araştırmaları başlatılarak ilgili dönemde Batı Anadolu’da inşa edilmiş yapılar bütüncül bir bakış açısıyla incelenmiştir. Yapılan incelemeler neticesinde, Akdeniz’in kozmopolitliği ve kuşatıcı gücünün bölgede yer alan Birgi Ulu (Aydınoğlu Mehmed Bey) Camii, Bursa Orhan Gâzi Camii, Korkuteli Alaaddin Camii, Manisa İshak Çelebi Külliyesi, Ayasuluk Kale Köşkü, Selçuk İsa Bey Camii, Beçin Ahmed Gâzi Medresesi, Kemallı Asılhan Bey Camii, İznik Yeşil Camii, Milas Firuz Bey Camii, Bursa Yıldırım Camii, Bergama Ulu (Yıldırım) Camii, Bursa Ulu Camii, Balat İlyas Bey Camii ve Kütahya İshak Fakih Camii’nin özellikle cephe düzenlemelerinde Bilâd-ı Şam ve Mısır coğrafyaları ve/ veya Haçlı devletlerinin mimari anlayışlarının etkileriyle somut hale geldiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu etkileri aktaran ve cephe düzenlemelerinde uygulayanlar ise sanatkârlar ve beraberindeki atölyeler olmuştur. Etkinin kaynaklandığı, taşındığı ve uygulandığı mekan Akdeniz’dir ve buradan hareketle Batı Anadolu Mimarisi’ne yansıyan bu olgu tarafımızca Akdeniz etkisi kavramıyla tanımlanmıştır.

The subject of this thesis is how the cosmopolitan nature and encompassing influence of the Mediterranean materialized in Western Anatolian architecture during the 14th and 15th centuries. Following a literature review, field research was initiated to examine structures built in Western Anatolia during the specified period from a holistic perspective. As a result of these investigations, it was concluded that the cosmopolitanism and inclusive power of the Mediterranean became tangible in the façade arrangements of several architectural works, including the Birgi Ulu (Aydınoğlu Mehmed Bey) Mosque, Bursa Orhan Gâzi Mosque, Korkuteli Alaaddin Mosque, Manisa İshak Çelebi Complex, Ayasuluk Castle Pavilion, Selçuk İsa Bey Mosque, Beçin Ahmed Gâzi Madrasah, Kemallı Asılhan Bey Mosque, İznik Yeşil Mosque, Bursa Yıldırım Mosque, Milas Firuz Bey Mosque, Bergama Great (Yıldırım) Mosque, Bursa Great Mosque, Balat İlyas Bey Mosque and Kütahya İshak Fakih Mosque. These structures reflect the architectural influences of Bilād al-Shām and Egypt territories, and/ or the Crusader states, particularly in their façade designs. The transmission and implementation of these influences were carried out by artisans and the workshops with which they collaborated. The Mediterranean served as the space where these influences originated, were transmitted, and ultimately applied. As a result, the phenomenon reflected in Western Anatolian architecture has been conceptualized as the Mediterranean influence.
Keywords: 14. century; 14. yüzyıl; Akdeniz; Anadolu; Anatolia; Architecture; Architecture, Ottoman; Batı Anadolu Mimarisi; Bilād al-Shām; Bilâd-ı; Camiler; cephe düzenlemeleri; Crusader states; Egypt; etki; façade arrangements; Haçlı devletleri; influence; Mediterranean; Mısır; Mimari; Mimari, Osmanlı; Mosques; Şam; Turkey; Türkiye; Western Anatolian Architecture