Mahmud Es’ ad Seydişehri: hayatı, eserleri ve İslam Tarihçiliği’ndeki yeri - Erdoğdu, Ali (My University, 2002)
Bu çalışmada XIX. Yüzyılın sonunda yetişen, devlet ve ilim adamlarımızdan Mahmud Esad Seydişehrî: Hayatı, Eserleri ve İslâm Târîhiçiliği'ndeki yeri incelenmeye çalışıldı. 1855'de Konya-Seydişehir'de doğdu. İlk tahsilini Seydişehir'de yaptı. İstanbul'da medrese eğitimi aldı. Dersiam oldu. Askerî öğretmen lisesi ve harp okulunda okudu, yüksek matematik öğretmenliği diploması aldı. 1880'de Hukûk Fakültesine girdi, 1885'de mezun oldu. Aynı yıl İzmir hukûk mahkemesi hakimliğine atandı. 1886'da Maliye bakanlığı müşâvirliğine getirildi. Ek görev olarak Mülkiyede Genel İktisat dersleri, 1900'da açılan Dar'ül-Fünun İlâhiyât bölümünde İslam Tarihi dersleri okuttu. 1909'da Defter-î Hâkân-î Nâzırlığına getirildi. İlk tapu kadastro uygulamasını yaptırdı. Bir süre Adliye Nâzırlığında vekâlaten, Şürayı Devlet Tanzimât reisliği görevlerinde bulundu. 1915'de Isparta mebusu seçildi. (komisyon başkanlıkları yaptı.) Önemli kanunlar çıkarttı. 18 Mart 1918'de vefât ettiğinde mebusluk ve müderrislik görevlerinde bulunuyordu. Zeki, ileri görüşlü, ilme düşkün, araştırmacı, dînî ve tabiî ilimleri tahsil etmiş, Fransızca,

ve Almanca bilen bir şahsiyettir. Târîh, hukûk, dînî ve tabiî ilimlerde olmak üzere sayısı 38'e ulaşan eserler yazdı ve tercüme etti. Bazıları sahalarında ilktir. Bunlardan Târîh-i Dîn-î İslâm eseri orjinaldir. Giriş adındaki I. cildi, alanında yazılmış ilk Türkçe eserdir. Son dönem İslâm Târîhin de klasik İslâm târîhi kaynakları ile batı kaynakları esas alınarak, İslâm öncesi Arap yarımadasının coğrafî, medenî, siyasî, iktisadî, felsefî ve dînî hayatını boyutlarıyla araştırıp müstakil bir kitapta Türkçe yazan ilk târîhçilerdendir. Bu husus, İslâm'ın ortaya çıktığı, coğrafyanın araştırılarak, gelişme ve yayılma şartlarının neler olduğunun bilinmesini kolaylaştırmıştır. ABSTRACT THES IS ABOUT MAHMUD ESAD SEYDİŞEHRÎ LIFE, WORKS AND HIS ROLE IN ISLAMIC HISTORIOGRAPHERSHIP Mahmûd Esad Seydişehrî's (one of the most important statesmen and scientists in 19th century) lıfe, works and his role in Islamic hıstory are studied by us. He was born in Konya, Seydişehir in 1855. He attended to primary in Seydişehir. And he attended to the unversity in İstanbul. He became a teacher. He also attended to the militar school of teachers. Then he graduated from the military school. He had a diploma of teaching advenced mathematics. He graduated in 1885. He was appointed to the law count of İzmir at the same year. In 1896, he was appointed to the legal advisery of the ministery of finance. He alsohad a mission of teaching in the school of civil servants about general economics and had another mission of teaching about islamic history (in the faculty of theology in Darulfunun) Mahmud Es'ad Efendi was appointed as the minister of Defter-i Hakani in 1909. He started the first application of land registration. He worked as a representative in the ministery of justice. Then he had a mission of presidercy in the council of state. He was elected as the senator of Isparta in 1915. He had some presidencies of lots of comissions. He issued crucial importants laws. When he was passed awayin March, 18th , 1918, he was executing the mission of teaching and representing Isparta as senator. He was an intelligent and a prudent person. He was educated about positive and religious sciences. He was person who knew French, English and German. He wrote 38 books about history, law, positive and religious sciences. He also translated some books about the subjects mentioned before. Some of his books are the first studies in their fields. One of them is Târîh-i Dîn-î İslâm. That one is the original. He was one of the most important historians who studied geographical, political, economical, social, philosaphical and religious life of the Arabian peninsola before Islam aceording Islamic and western sources. This source eased the understading of the conditions of the geography which Islam appeared. And he also eased the understanding, developing and spreading coditions of Islam.
Keywords: Edebiyat; Islam Tarihi; Osmanlıca edebiyat