Direkt etkili oral antikoagülan kullanan hastalarda ilaç uyuncunun, yaşam kalitesinin ve ilaçla ilgili sorunların değerlendirilmesinde klinik eczacının rolü - Aksu, Fatıma Ulya (My University, 2025)
Amaç: Direkt etkili oral antikoagülanlar (DOAK’lar), kanama komplikasyonları ve ilaç etkileşimi riski başta olmak üzere çeşitli ilaçla ilgili sorunlara (İLİS) yol açabilmektedir. Çalışmamızın amacı, DOAK tedavisi alan hastalarda, klinik eczacılık hizmetinin ilaç uyuncu, yaşam kalitesi ve tedavi memnuniyeti üzerindeki etkisinin değerlendirilmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Mayıs 2022 ile Şubat 2023 arasında bir kardiyoloji polikliniğinde yürütülmüştür. DOAK tedavisi alan hastalar iki gruba randomize edilmiştir. Kontrol grubu standart tedavi alırken, müdahale grubuna ise klinik eczacılık hizmetleri sunulmuştur. Hastalar 6 aylık bir süre boyunca izlenmiştir ve her grup için İLİS’ler Avrupa Farmasötik Bakım Ağı (Pharmaceutical Care Network Europe-CNE) tarafından geliştirilen sınıflandırma sistemi kullanılarak tanımlanmıştır. Her iki gruba, başlangıç, 3. ay ve 6. ayda Duke Antikoagülan Memnuniyet Ölçeği (DAMÖ), İlaç Uyumunu Bildirim Ölçeği (İUBÖ) ve Sağlıkta Yaşam Kalitesi Ölçeği (SYKÖ) uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmaya toplam 230 hasta dahil edilmiştir (kontrol:115, müdahale:115). İki grup arasında yaş, eğitim durumu, cinsiyet ve DOAK türü açısından istatistiksel bir fark bulunmamıştır. Çalışmanın başlangıcında, kontrol ve çalışma grupları arasında DAMÖ, İUBÖ, SYKÖ puanları açısından bir fark bulunmamıştır. Çalışmanın 3. ve 6. aylarında, müdahale grubunun DAMÖ, İUBÖ, SYKÖ sonuçlarının kontrol grubundan anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür (p<0,001). Altı ay boyunca takip edilen her iki grupta hasta başına ortalama İLİS sayısı arasında anlamlı bir fark tespit edilmemiştir (kontrol= 6,36, müdahale= 6,43). Ek olarak, müdahale grubunda İLİS için toplam 1120 girişimde bulunulmuş ve bu girişimlerin %72'si hekim tarafından kabul edilmiştir. Sonuç: Çalışmamızın sonuçlarına göre, müdahale grubu altı aylık takip süresi boyunca ilaç uyuncunda, tedavi memnuniyetinde ve yaşam kalitesi puanlarında istatistiksel olarak anlamlı iyileşmeler göstermiştir. Ayrıca, klinik eczacının İLİS’leri yüksek bir oranda kabul edilmiştir. Bu bulgular, klinik eczacıların DOAK kullanan hastalarda tedavi yönetimine değerli bir katkıda bulunabileceğini hem hasta sonuçlarını hem de genel tedavi etkinliğini artırabileceğini göstermektedir.

Objective: Direct-acting oral anticoagulants (DOACs) are associated with various drug-related problems (DRPs), especially bleeding complications and drug interaction risk. This study aimed to evaluate the effect of clinical pharmacy services on medication adherence, quality of life and treatment satisfaction in patients receiving DOACs. Materials and Methods: This study was conducted in a cardiology outpatient clinic between May 2022 and February 2023. Patients on DOAC treatment were randomized into two groups: the control group received standard treatment, and the intervention group received clinical pharmacy services. Patients were followed for 6 months, and DRPs for each group were defined using the classification system developed by the Pharmaceutical Care Network Europe (PCNE). Both groups were administered the Duke Anticoagulant Satisfaction Scale (DASS), the Medication Adherence Reporting Scale (MARS), and the Healthcare Quality of Life Scale (HRQOL) at baseline, 3 months, and 6 months. Results: A total of 230 patients were included in the study (control: 115, intervention: 115). No statistical difference was found between the two groups in terms of age, education level, gender and DOACs type. At the beginning of the study, no significant difference was found between the control and study groups in terms of MARS, DASS, and HRQOL scores. In the 3rd and 6th months of the study, the DASS, MARS, and HRQOL results of the intervention group were found to be significantly higher than the control group (p<0.001). No significant difference was found between the average number of DRPs per patient in both groups followed up for six months (control= 6.36, intervention= 6.43). In addition, a total of 1,120 attempts were made for DRPs in the intervention group and 72% of them were accepted by the physician. Conclusion: In conclusion, the intervention group showed significant improvements in medication adherence, treatment satisfaction, and quality of life over the six-month follow-up. In addition, clinical pharmacists' interventions were highly accepted. These findings suggest that clinical pharmacists can make a valuable contribution to the management of patients using DOACs, improving both patient outcomes and overall treatment effectiveness.
The clinical pharmacist's role in evaluating medication adherence, quality of life, and drug-related problems in patients using direct-acting oral anticoagulants
Keywords: clinical pharmacist; Direct-acting oral anticoagulants; Direkt etkili oral antikoagülan; Drug utilization; drug-related problems; Farmakoloji; hasta eğitimi; İlaç kullanımı; ilaç uyuncu; ilaçla ilgili sorun; klinik eczacı; medication adherence; patient education; Pharmacology