Uzak Doğu’daki Türk-Tatarların Milli Bayrak Gazetesi (1935-1945) ve Ayaz İshaki’nin yazıları - Yiğit, Seher (My University, 2025)
Uzak Doğu’daki Türk-Tatarların Milli Bayrak Gazetesi (1935-1945) ve Ayaz İshaki’nin yazıları Bu çalışma, 20. yüzyılın ilk yarısında Japonya egemenliğindeki Mançurya’da yayımlanan Milli Bayrak gazetesini incelemeyi hedeflemektedir. Kazan Tatar aydını Ayaz İshaki’nin liderliğinde yayımlanan bu gazete, hem muhaceretteki Türk-Tatarların bir araya gelmesini sağlamış hem de onların kimliklerini muhafaza etmelerinde önemli bir araç işlevi görmüştür. Tez kapsamında öncelikle İdil-Ural Türk-Tatarlarının Japonya ve Mançurya’ya göç süreci, bu coğrafyada nasıl örgütlendikleri ve ne tür basın-yayın faaliyetleri yürüttükleri detaylıca ele alınmıştır. Özellikle Tokyo’da kurulan Matbaa-i İslamiye’nin teknik detayları, kadrosu ve yayıncılık perspektifi bu bağlamda değerlendirilmiştir. Ayrıca Ayaz İshaki’nin 1935–1937 yılları arasında Milli Bayrak’ta kaleme aldığı yazılar içerik çözümlemesine tabi tutulmuş, yazılarda ön plana çıkan temalar; millî birlik, kültürel direniş, dinî aidiyet ve diasporadaki örgütlenme biçimleri olarak tespit edilmiştir. İshaki’nin gazetedeki yazıları üzerinden yürütülen bu çözümleme, hem dönemin siyasal atmosferine dair ipuçları vermekte hem de muhacerette yaşayan Türk-Tatarların iç dinamiklerini yansıtmaktadır. Makalelerde sıklıkla Japonya'nın Türk-Tatar faaliyetlerine verdiği destek ve Nippon yetkililerle kurulan temaslar öne çıkarılmış; bununla birlikte Rusya’daki baskılar ve Bolşevik ideolojisinin dini-milli yaşama müdahalesi detaylı biçimde eleştirilmiştir. Yazar, Uzak Doğu’daki Türk-Tatarların sadece tarihsel birikimlerini değil, geleceğe dair beklentilerini de “millî-medenî muhtariyet” ilkesi çerçevesinde şekillendirmiştir. Bu tez aynı zamanda diasporadaki bir halkın kültürel varlığını sürdürme çabasını anlamaya yönelik bir analiz niteliği taşımaktadır.

This study examines the political, cultural, and religious activities of the Turkic-Tatar diaspora in the Far East by focusing on the Milli Bayrak newspaper, which was published in Manchuria under Japanese rule during the first half of the 20th century. Led by the Kazan Tatar intellectual Ayaz Ishaki, this newspaper not only served as a platform for bringing together the exiled Turkic-Tatar community but also played a crucial role in preserving their collective identity. The thesis first explores the migration of the Idil-Ural Turkic-Tatars to Japan and Manchuria, the ways in which they organized themselves in this new geography, and the nature of their press and publication activities. In particular, the technical details, staff, and publishing perspective of the Matbaa-i İslâmiye (Islamic Printing House) founded in Tokyo are examined within this framework. Furthermore, the study conducts a content analysis of Ayaz Ishaki’s articles published in Milli Bayrak between 1935 and 1937. The predominant themes identified in his writings include national unity, cultural resistance, religious identity, and forms of organization within the diaspora. This analysis of Ishaki’s writings offers insights into the political climate of the time and reflects the internal dynamics of Turkic-Tatars living in exile. His articles frequently emphasize Japan’s support for Turkic-Tatar initiatives and the connections established with Nippon officials. At the same time, they contain strong critiques of the oppression in Soviet Russia and the interference of Bolshevik ideology in religious and national life. Ishaki’s vision not only drew upon the historical legacy of the Turkic-Tatars in the Far East but also outlined their future aspirations within the framework of the principle of national-cultural autonomy. This thesis also serves as an analysis to understand the efforts of a people in the diaspora to maintain their cultural existence.
Keywords: Ayaz İshaki; Criticism and interpretation; Eleştiri ve yorum; History; Iskhakyi, Gaiaz, 1878-1954; İshaki, Ayaz, 1878-1958; Middle East; Milli Bayrak gazetesi; Milli Bayrak Gazetesi (1935-1945); Milli Bayrak newspaper; Orta Doğu; Politics and government; Siyaset ve yönetim; Tarih; Tatarlar; Tatars; Turko-Tatar diaspora; Turko-Tatar press in Far East; Türk-Tatar diasporası; Uzak Doğu’da Türk-Tatar basını Ayaz Ishaki