Abdülkahir Cürcani’nin İ’cazü’l-Kur’an fikrine katkıları - Konaklı, Numan (My University, 2015)
Bu çalışma belâgat ilmi tarihinde önemli bir yere sahip olan Abdülkâhir Cürcânî’nin çeşitli bilgi dallarının ilgilendiği i’câzü’l-Kur’an konusu etrafında ortaya koyduğu çabaları ele almaktadır. İ’câzü’l-Kur’an konusunu Kur’an’ın diğer söz ve metinlere üstünlüğü şeklinde ifade etmek mümkündür. Fakat çalışma bu temel amacı ekseninde iki temel hususu da incelemiştir. Bunlar İslam Düşünce tarihinde i’câz meselesini doğuran koşullar ve Abdülkâhir Cürcânî’nin yaşadığı hicri beşinci asır öncesi dönemde i’câz meselesi etrafında geliştirilen fikirlerdir. Buradaki amaç hedeflenen araştırma konusuyla öncesi arasında sağlıklı bir karşılaştırma yapabilmektir. Buna göre Abdülkâhir Cürcânî öncesi dönemde i’câz literatüründe öne çıkmış olan Ebû Ubeyde, Ferrâ, Nazzâm, Câhız, Rummânî, Hattâbî, Bâkıllânî ve Kâdî Abdülcebbâr gibi sekiz İslam bilgininin eser ve fikirlerini belli başlı düzeyde incelenmiştir. Bu sekiz bilginin i’câz eksenli analizinin ardından Abdülkâhir Cürcânî’nin konuyla ilgili fikirleri ortaya konulmuştur. Abdülkâhir Cürcânî genel anlamda kendisinden önceki birçok bilgin gibi Kur’an’ın metin-içi özellikleri itibariyle i’câz özelliğine sahip olduğunu düşünür. Fakat özellikle i’câzı daha özel bir anlam yüklediği sözdizim terimiyle açıklamakla onlardan ayrılır.

This study aims to discuss the efforts of Abdulqâhir al-Jurjânî, who has very important place in the history of al-ilm al-balâgha, toward the subject of i‘jâz al-Qur’ân. We can define i‘jâz al-Qur’ân as an exact superiority of al-Qur’ân on the other speechs and texts. Hovewer, main goal of this study is to deal with the subject in respect to the two essential matters. One of these matters is the historical and scientific conditions which caused and gave birth to the problem of i‘jâz al-Qur’ân, and the other is the ideas developed on the subject of i‘jâz al-Qur’ân before the fifth century in which al-Jurjânî flourished. Our primary aim in this effort is to get a proper comparision between al-Jurjânî’s ideas and previous thories on this subject. Accordingly, we investigated the works and ideas of eight foremost Islamic scholars, such as Abû Ubaydah, Farrâ, Nazzâm, Jâhiz, Rummânî, Khattâbî, Bâqillânî and Qâdî Abduljabbâr who are renowned with their works and theories on the subject. After examining these eight scholar, we presented al-Jurjânî’s original theories on i‘jâz al-Qur’ân. Like many shcolars before him, Abdulqâdir al-Jurjânî considers that al-Qur’ân’s i‘jâz can be concieved only in respect to the properties which are intrinsic to the text. Hovewer, unlike to the other scholars al-Jurjânî developed an original theory of syntax which he assigned to it a special meaning in the context of i‘jâz al-Qur’ân.
Keywords: Cürcani, Abdülkadir; İslam; Kur’an-ı Kerim; Tefsir