Rekabetin engellenmesinden doğan tazminat talepleri bağlamında doğrudan uygulanan kurallar - Akmeşe, Nazlıcan (My University, 2023)
MÖHUK’un kanunlar ihtilafı sistematiğinde bazı kuralların özellik arz eden durumlarda bağlama kurallarına göre öncelikli olarak uygulanmalarını sağlayacak bir kurum olan doğrudan uygulanan kural kurumu bulunmaktadır. Buna göre RKHK’nin bazı durumlarda doğrudan uygulanma niteliği taşıyacağı söylenebilmektedir. RKHK’de yer alan doğrudan uygulanan kural niteliği taşıyan düzenlemelerin yanında, MÖHUK’un 38. maddesinde de rekabetin engellenmesinden doğan taleplere uygulanacak hukuka ilişkin düzenleme bulunmaktadır. Bu kurala göre; rekabetin engellenmesinden doğan talepler bu engellemeden piyasası etkilenen devletin hukukuna tabi olacaktır. Türk mahkemeleri önüne gelen yabancı unsurlu rekabetin engellenmesinden doğan tazminat taleplerinde RKHK’nin doğrudan mı uygulanacağı yoksa bağlama kuralının yetkilendirmesi ile mi uygulanacağı tartışılmaktadır. Doğrudan uygulanma, kanunun amacı ve fonksiyonları göz önüne alınarak yapılmaktadır. Doğrudan uygulanma bakımından RKHK’de yer alan tüm kurallar yeknesak değerlendirilmediğinden her bir kuralın ayrıca değerlendirilerek doğrudan uygulanıp uygulanamayacağına karar verilmelidir. RKHK’nin tazminata ilişkin hükümlerinin doğrudan uygulanma niteliği değerlendirilmektedir. RKHK’nin yabancı unsurlu bir uyuşmazlıkta uygulama alanı bulması ancak iki halde mümkün olabilir. Birincisi, uyuşmazlık klasik (Savignyen) yöntemin uygulanmasını engelleyecek sebepler içermiyorsa; RKHK uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuk olarak ihtilaf kurallarının yetkilendirmesi ile uygulama alanı bulacaktır. İkinci durumda, uyuşmazlık konusu klasik yöntemden ayrılmayı gerektirecek kuralların amaçları ve kapsamına giriyorsa bağlama kuralının gösterdiği hukuk araştırılmayacak ve RKHK doğrudan uygulanan kural olarak uygulanacaktır. Burada önem arz eden, doğrudan uygulanmayı gerektirecek koşulları tanıyabilmektir. Bu hususta yol gösterici olacak kavram devlet siyaseti ve menfaatleri olmalıdır. Devletin yasama yetkisini kullandığı her alanda bir siyasete sahip olduğu ve geniş anlamda bir menfaatinin olduğu elbette söylenebilir ancak burada önemli olan, birçok devlet için benzer olan genel siyasetler ve menfaatler değil; olayla irtibatlı devletler bakımından ayırt edici, spesifik bir siyaset ve özellikle de uygulanmaları durumunda menfaat çelişkisi yaratabilecek olan uygulamaları tespit etmektir.

In the system of conflict of laws under the MÖHUK, there is a doctrine of directly applicable rules, which is an institution that allows certain rules to be applied primarily according to the connecting factor rules in cases where they possess special characteristics. According to this regulation, it can be said that the rules in the RKHK also have the nature of direct applicability. Alongside the regulations in the RKHK that have the nature of directly applicable rules, there are also provisions in Article 38 of the MÖHUK regarding the law applicable to claims arising from the prevention of competition. According to this rule, claims arising from the prevention of competition will be subject to the law of the state whose market is affected by this prevention. The issue of whether the RKHK will be directly applied or authorized by the connecting factor rule is debated in cases of claims for compensation arising from competition violations involving foreign elements brought before Turkish courts. Direct applicability is carried out considering the purpose and functions of the law. Since not all rules in the RKHK are uniformly evaluated in terms of direct applicability, each rule should be separately evaluated to determine whether it can be directly applied. The direct applicability of the provisions of the RKHK regarding compensation is being evaluated. The application of the RKHK in a dispute with foreign elements is possible only in two cases. Firstly, if the dispute does not contain reasons that would prevent the application of the classical (Savignyian) method, the RKHK will find its application area through the authorization of conflict rules as the law to be applied to the merits of the dispute. In the second case, if the subject matter of the dispute falls within the purposes and scope of the rules that require departure from the classical method, the law indicated by the connecting factor rule will not be investigated, and the RKHK will be directly applied as a directly applicable rule. The crucial point here is to recognize the conditions that require direct applicability. In this regard, the guiding concept should be state policy and interests. It can be said that the state has a policy and a broad interest in every area where it exercises its legislative authority, but what matters here is not the general policies and interests that are similar for many states; it is identifying the distinguishing, specific policies and, especially, practices that may create conflicting interests if implemented, in relation to the relevant states.
Keywords: Competition; competition law; Damages; Doğrudan uygulanan kurallar; Law and legislation; Rekabet; rekabet hukuku; Tazminatlar; treble damages; Turkey; Türkiye; üç kat tazminat overriding mandatory rules; Yasa ve yasama