Çarkıfelek, Bay Turnike ve Riziko özelinde yarışma programlarının Türk televizyon geleneği ve Türk toplumu üzerine etkileri - Şahin, Engin (My University, 2001)
Türkiye'de yarışma programlarının gündem belirler hale gelmesi Çarkıfelek'le başlamıştır. Özellikle 1998-2000 arasındaki üç yılda dillerden düşmeyen Çarkıfelek'te hiç şüphesiz kendi tarzını oluşturan Mehmet Ali Erbil'in payı büyüktür. Canlı yayınlanan programda; istediği hareketi yapan, ağzına geldiğini söylemekten çekinmeyen, dilediğine ödül veren dilemediğine vermeyen, kimi zaman kılıktan kılığa giren, dobrovski ve Fatih Ürek gibi kelimelere özel anlamlar yükleyen, hep hareketli, hep konuşkan, hep özne konumunda olan bir tarzdır bu. Ancak bu tarz, toplumun önemli bir kesiminden ilgi görse, yani yüksek reyting toplasa da yine toplumun önemli bir kesiminden büyük eleştiriler almakta, RTÜK tarafından da yer yer cezalandırılmaktadır. Medya grubunun diğer yayın organlarının desteği ile zirveye çıkan Erbil'in en çok eleştirildiği nokta, söz ve hareketlerinin müstehcen, argo ve kaba sınırlarını aşmasıdır. Yarışmacıların yalvarmalarına izin vermesi de ikinci en büyük eleştiri konusudur. Toplum, özellikle çocuk ve genç bireyler üzerinde son derece olumsuz etkide bulunduğu uzmanlarca belirtilen Çarkıfelek, zamanla önemini yitirmeye başlamıştır. Çarkıfelek'in ekranlardaki tek rakibi Bay Turnike olmuştur. Program format bakımından farklı olsa da işleniş tarzı bakımından Çarkıfelek'e çok yakındır. Güner Ümit'in bu konudaki Mehmet Ali Erbil'leşme eğilimi açıkça gözlemlenebilmiştir. Bütün bu çabalara rağmen Çarkıfelek'in ezici üstünlüğünden kurtulamayan Turnike bir türlü istediği reytingi yakalayamayınca birkaç kez kanal değiştirmek zorunda kalmıştır. Çünkü Ümit'le Erbil arasındaki fark çok büyüktür. Buna rağmen yer yer eleştirilmiş ve RTÜK tarafından cezalandırılmıştır. Riziko ise farklı bir formata sahiptir. Örnek bir bilgi yarışması olan program TRT ile gündeme gelmiş, ancak sözleşmesinin uzatılmaması ve Çarkıfelek fırtınasının gölgesinde kalması dolayısıyla parlak bir geleceğe ulaşamamıştır. Belirli bir izleyici tabanına sahip bulunsa ve topluma faydalı bir program olarak değerlendirilse de reytinginin düşüklüğü Riziko'nun dışlanmasında en büyük etken olmuştur. Özetle Çarkıfelek, Turnike ve Riziko, yarışma programlarının nasıl başarılı olup olmayacağı konusunda iyi örnek oluşturan, bilgi ve oyunlu yarışma kavramlarının birbirinden henüz ayrılmadığı, yarışma yapımcılarının mutlaka öğrenmesi gereken bir dönemdir. In Turkey, competition programs agenda to determine begin with Çarkıfelek. Especially, between 1998 - 2000 years. It was so popular by Mehmet Ali Erbil. In this program, he special to take action. He use some private words like 'Dobrovski', 'Fatih Ürek'... He was always active and talkative. Most of people like him style. On the other hand some people doesn't like him style. He was so famous but some people criticism to him for some obscene words. Other criticism; he gives the permission to implore of competitiors. Public, especially children have influence from Çarkıfelek. Because of this he get penalty by RTÜK. It was lose the raiting day by day. Bay Turnike was only a rival of Çarkıfelek. It has different format according to Çarkıfelek. But it has same style. Turnike's announer Güner Ümit imitated to Mehmet Ali Erbil. Bay Turnike couldn't get same raiting rates. Because of this its several change channel. Riziko has different format to. It was pattern competition program. However doesn't to extend the contract with TRT. By reason of this raiting rates it couldn't success like Çarkıfelek. Briefly; Çarkıfelek, Turnike and Riziko are very well a model to program producers for competition programs.
Keywords: Yarışmalar