Farabi’de hakikate ulaşma yolu olarak felsefe - Tekin, Ali (My University, 2008)
Felsefe, hakîkatin bilgisini elde etme çabasıdır. Hakîkatin bilgisini elde etmeye çabalarken, aynı çabayı sarfetmiş kişilerle düşünsel bir irtibata geçmek zorundayızdır. Filozoflarla diyaloğa girdiğimizde ise şu iki temel sorunla karşılaşırız: Felsefe nedir ve felsefe tarihi kimlerin tarihidir? Fârâbî de bu iki temel felsefî sorunla yüzleşmiş ve bu sorunlara kendi felsefî perspektifi çerçevesinde cevaplar vermeye çalışmıştır. İkinci öğretmen, felsefesini Aristoteles mantığı üzerine inşa etmiş, felsefî düşüncenin neliği ve tarih içersinde geçirdiği evreler sorununu da İkinci Analitiklerdeki epistemolojik sistem çerçevesinde anlamlandırmıştır. İnsan düşüncesi felsefîleşmek için belli aşamalar kat etmek zorundadır. Gerçek felsefe burhânî felsefedir. Fârâbî’ye göre burhânî düşünceyi keşfeden kişi Aristoteles’tir. Burhânî düşüncenin keşfine kadarki süre içerisinde ise şu aşamalar yaşanmıştır: Toplumsal birliklerin oluşumu, dillerin oluşumu, amelî sanatların keşfi, hitabet ve şiir sanatının oluşumu, sofistik felsefe ve cedelî felsefenin oluşumu. Burhânî felsefe kendisinden önceki aşama olan cedelî felsefenin evrimi ile ortaya çıkmıştır. Bundan sonra felsefe öğrencilerine düşen görev, Aristoteles’in keşfettiği bu felsefî düşünce tarzını öğrenmek ve öğretmek olacaktır. Fârâbî, dînin zamansal olarak felsefeden sonra geldiğini söylemektedir. Dinden sonra ise fıkıh ve kelam gelmektedir. Burhânî felsefenin ardından gelen din, ideal devletin kurulması için gereklidir. Fıkıh ve kelam ise ideal devleti yönetecek bir filozof bulunmadığında ortaya çıkar. Fârâbî’nin bu anlatıları, felsefî düşüncenin oluşumunun genel kanunlarını ihtivâ etmektedir. Ancak Fârâbî bu anlatılarına bir tarih ve coğrafya da çizmiştir. Philosophy as a Means of Attaining The Truth in Alfarabi’s Thought Philosophy is the exertion to achieve the knowledge of the truth. While we try to attain it, we should be in an intellectual contact with the philosophers who passed through the same path. When we make a dialogue with these philosophers we stand face to face with two basic problems: What is philosphy and whose history of philosophy is history? Alfarabi also met with them but he tried to solve those philosophical problems by replying them through his own philosophical perspective. The Second Teacher set up his philosophical thought on Aristotle’s logic, and interpreted the problems concerning quiddity of philosophical thought and concerning phases of philosophy in the history on the epistepological system in Aristotle’s Posterior Analytics. Human thinking has to go through certain stages in order to be philosophical. The true philosophy is the demonstrative philosophy. According to Alfarabi one who founded the demonstrative philosophy is Aristotle. Until the foundation of the demonstrative philosophy the phases that came forth are formation of societies and languages, finding the practical crafts, formation of rhetoric and poetics, formation of sophistical and dialectical philosophy. The demonstrative philosophy has occurred in consequence of the evolution of the dialectical philosophy. After that the duty for the students of philosophy is to learn and teach this philosophical method founded by Aristotle. Alfarabi says that religions occured after philosophy. Law and theology also occured after religion. Religion which occures after the demonstrative philosophy is necessary to set up The Ideal State. If there are not any philosophers who will govern the ideal state then law and theology emerge to govern it. Alfarabi’s narrations contain the common rules of the formation of the philosophical thinking but Alfarabi also states a composition of time and place for his narrations.
Keywords: Farabi; Felsefe; İslam Felsefesi