Sosyo-mekansal dönüşüm : İstanbul aktarları üzerine tarihsel ve sosyolojik bir çalışma - Sevgi, Kübra Sultan (My University, 2022)
Tarihsel süreçte kişilerin ihtiyaç ve beklentileri sürekli değişip dönüşürken bazı meslekler bu değişimlere ayak uyduramadığından ya da teknolojik gelişmelerle kendilerine duyulan ihtiyacın ortadan kalkması neticesinde varlıklarını devam ettirememişlerdir. Öte yandan bazı meslekler ise zamanın değişen koşullarına uyum sağlayarak varlıklarını uzun yıllar sürdürmeyi başarmışlardır. Bu tez çalışması İstanbul şehir tarihinin neredeyse her döneminde izlerine rastladığımız aktarlık mesleğinin tarihsel süreçte yaşadığı değişim ve dönüşümleri incelemeyi amaçlamaktadır. İstanbul aktarların en yoğun bulunduğu şehir olmasına rağmen mesleğin şehirdeki tarihsel ve sosyolojik serüvenine dair çalışmaların yetersizliği göz önüne alındığında dönüşümlerin çok yönlü olarak incelenmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu amaçla nitel araştırma yöntemleri kullanılarak tasarlanan çalışmada İstanbul’da yaklaşık yirmi yıldır mesleği icra eden aktarlar arasından amaca yönelik seçilen 16 katılımcı ile yüz yüze mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların söylemlerinde ortaklaştığı temalar üzerinden aktarlığın sosyo-ekonomik ve mekânsal değişimleri incelenmiştir. Bu çalışma ile aktarlık mesleğinin İstanbul’da zaman içerisinde mesleki pratiklerinde, mekânsal merkezlerinde ve fiziki yapılarında yaşanan farklılaşmalar ve bunlarda etkili olan aktör ve dinamikler açıklanmaya çalışılarak, mesleğin tarihsel dönüşümünün çok yönlü olarak incelenmesine katkı sunulması amaçlanmıştır.

While the needs and expectations of people were constantly changing and transforming in the historical process, some professions could not keep up with these changes or could not continue their existence as a result of the disappearance of the need for them with technological developments. On the other hand, some professions have managed to survive for many years by adapting to the changing conditions of the time. This thesis aims to examine the changes and transformations of the aktar (herbalist) profession, whose traces we have encountered in almost every period of Istanbul's city history. Considering the inadequacy of studies on the historical and sociological adventure of the profession in the city, despite the fact that aktars continue their existence intensively in Istanbul, the necessity of examining the transformations on this issue in a multifaceted manner has emerged. In this study, by using qualitative research methods, face-to-face interviews were conducted with 16 participants who have been practicing the profession for nearly twenty years in Istanbul. The socio-economic and spatial changes of the aktars have been examined through the themes that participants have in common in their discourses. With this study, it is aimed to contribute to the multidimensional examination of the historical transformation of the profession by trying to explain the differences in the professional practices, spatial centers and physical structures of the aktar profession in Istanbul over time, and the actors and dynamics that are effective in these.
Keywords: Aktar; Aktarlık; City; Description and travel; Herbalist; Historical Transformation; Istanbul; Istanbul (Turkey); Istanbul (Türkiye); İstanbul; İstanbul (Türkiye); Social life and customs; Sosyal yaşam ve adetler; Şehir; Tanıtım ve seyahat; Tarihsel Dönüşüm Aktar