Hellenistik çağ’ da onurlandırma - Öztürk, Hüseyin Sami (My University, 1999)
Tarihin öznesi durumunda olan İnsanoğlu için onur kavramı tarihin her döneminde önemli bir unsur olmuştur. Günümüzün değer yargılarıyla geçmişin değer yargıları şüphesiz aynı olmasa da onur, şeref ve namus gibi kavramlar insanoğlu için değişmeyen kavramlardır. İnsanlar başta toplumda saygın bir yer edinme isteği olmak üzere birçok nedenden dolayı onura düşkün olabilirler ve bunu elde edebilmek için de gerekli olan çabayı sarfederler. Fakat sosyolojik bir olgu olan onurun elde edilmesi o her toplumun kendine özgü, bazı şartlarının gerçekleşmesiyle elde edilir. Bu nedenden ötürü de söz konusu değer yargısının anlamı da toplumdan topluma farklılıklar gösterir. Bunu farklı bir şekilde gösteren toplumlardan biri de Hellenlerdir. Hellen toplumunun ilk önce bu değer yargısından anladığı tek şey, kişinin kendisine karşı duyduğu haysiyetti. Hellenler onurun bu şekilde anlamınında ıuzun bir süre devam ettirdiler. Ama zamanla değişen iç ve dış olaylar bu toplumun değer yargılarının değişmesine neden olmuştur. Bu değişen değer yargılarından biri de onurdur. Buna bağlı olarak da Hellenlerde onuırlandırma düşüncesi ortaya çıkmıştır. Yüzyıllarca dışarı vuramadıkları ve içlerinde saklı olan bu duyguyu böylece dışarı vurmuşlardır. Hellenler Hellenistik Çağ'da ortaya çıkan onurlandırma kavramına büyük önem vermişler ve bunun içinde ellerinden ne geliyorsa yapmışlardır. Gerekli olan Leitourgia adı verilen hizmetleri ya da bir memurluğu üstlenerek karşılık beklmeksizin bütün masrafları kendi ceplerinden ödemişlerdir. Söz konusu kişilerin yapmış oldukları hizmetlerin bütün masraflarını kendilerinin karşılamaları, Antikçağ Hellen toplumuna özgü bir durumdur. Belki de Hellenleri böyle bir davranışa iten duygu onların hybris'lerinde (kıskançlık) yatmaktaydı. Bunun yanı sıra belki ölümsüz olma istekleri de Hellenleri bu türden davranışlara sevketmiş olabilir. Hellenleri onurlandırmaya iten nedenler sadece Hellenistik dönem ile başlayan değişim rüzgarları veya Hellenlerin yüzyıllarca içinde sakladıkları duygularını dışa vurma isteği değil, aynı zamanda kent devletlerinin küçük bir cemaat devleti olmasıdır. Onurlandırılmayı arzu eden vatandaşlar kentlerinin ekonomik zayıflığından yararlanmış ve bunu amaçlarına ulaşmak için bir araç olarak kullanmışlardır. Bu nedenle onurlandırma yazıtları bize kentlerin mali ve sosyal durumunu göstermektedir. Bir Hellen polisinin maddi imkanı çok kısıtlıdır. Böyle bir ortamda zengin ve onurlandırmayı isteyen bir adamın, kentine yapacağı en ufak bir maddi yardım yankı bulacaktır ve onun onurlanmdırılmasını sağlayacaktır. Sadece maddi yardımlar ourlandırılmayı sağlayan faktör değildir. Bunun yanı sıra kentlerin sıkıntı duyudukları gıda temini ve can güvenliği de onuru beraberinde getiren faktörler olmuşlardır. Bu nedenle onurlandırılmak isteyen kişiler ilk önce bu alana yönelmişlerdir. Zengin vatandaşların onurlandırılma isteklerinin yanında Hellen toplumu da yapılan her iyiliğe karşılık verme ihtiyacı hissetmiş ve her konuda olduğu gibi bunda da aşırıya gitmişler; Hellenistik dönemin sonu ile beraber vatandaşlara da tanrısal payeler vermeye başlamışlardır. Tanrısal unvanları M.ö. II. yy'da Romalı üst düzey yöneticilere de vermeye başlamışlardır. Bu durum Hellenlerin dalkavuklauk yapma isteklerinden fenomenin bu kısmını iyice ayağa düşürdüklerini göstermektedir. Burada da bir değer yargısının zaman içinde nasıl bir değişim geçirdiği açık bir biçimde gözler önüne serilmektedir. Sonuç olarak onurlandırma faktörünü ortaya çıkaran neden Hellenlerin bireyci bir toplum olmalarıdır ve dünyayı kendi merkezlerinden görmeleridir.
Keywords: 637’ ye kadar; Helen; Klasik antikçağ; Mezopotamya ve İran platosu; Part dönemleri; Silifke; Tarih