Hz. peygamber’in ictihadlarına fizik ve sosyal çevrenin etkisi - Ağırakça, Muhammed Hamidullah (My University, 2004)
İnsanoğlu, tarihin her döneminde, yaşantısının bütün safhalarında, içinde bulunduğu çevre şartlarından etkilenmiş, giyiminden kuşamına, yiyeceğinden konutuna, bilgi düzeyinden genel telakkîlere kadar birçok konuda yaşadığı toplumun etkisinde kalmıştır. Fizik ve Sosyal Çevre, Hz. Peygamber'in İctihadları ve Hz. Peygamber'in İctihadlarının Fizik ve Sosyal Çevre Bağlamında Değerlendirilmesi başlıklarıyla üç bölümden oluşan araştırmamızda, öncelikle fizik ve sosyal çevre kavramları ele alınmış, bunların insan yaşantısı üzerindeki etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Hz. Peygamber döneminin fizik ve sosyal çevre şartları bu bölümde tasvir edilmiştir. Araştırmanın ikinci bölümünde ise doktrinde genişçe yer alan Hz. Peygamber'in ictihadının cevâzı tartışmalarına yer verilmiş; ictihadının kaynakları ve hükmü üzerinde durulmuştur. Fıkıh usûlünde yer alan ictihad kavramından daha genel bir mana taşıyan Hz. Peygamber'in ictihadı ile, onun vahiy kaynaklı olmayan, ancak vahyin gözetiminde kendi toplum yapısına uygun bir şekilde yapmış olduğu açıklamalarının kastedildiği belirtilmiştir. Çalışmamızın ana bölümü olan üçüncü bölümde ise, Hz. Peygamber'in fizik ve sosyal çevreden etkilenerek yaptığını düşündüğümüz ictihadları, belli başlıklar altında tasnif edilmiş ve bunlarla ilgili örnekler zikredilmiştir. Doğrudan vahyin yönlendirmesiyle değil de kendi toplumunun yapısından hareketle, Hz. Peygamber'in yiyecek-içecek, giyim-kuşam, ziraat ve hayvancılık vb. gündelik hayatın bir parçası olan konular üzerinde yapmış olduğu açıklamalar ele alınmış, bunların çevre şartlarından soyutlanarak algılanmasının sünneti yanlış okuma neticesine götüreceği izah edilmiştir. Yine dinin ibâdet sahası gibi büyük ölçüde vahye dayanan alanda yapmış olduğu ictihadlar bu bölümde ele alınmış; temizlik, namaz, oruç, zekât ve hac gibi konuların ictihadî kısımlarında yapmış olduğu açıklamalar çevre şartları zâviyesinden değerlendirilmiştir. Son olarak, gerek özel, gerekse kamu hukuku sahasında Hz. Peygamber'in içinde bulunduğu çevre şartlarına göre izah ettiğini düşündüğümüz bazı konular ele alınmış, örnekler çerçevesinde bunların dönemin toplum yapısıyla olan bağı kurulmaya çalışılmıştır. Hadis kaynaklarını sosyal bir gözle okuma çabası olarak da nitelendirebileceğimiz araştırmamız ile, Hz. Peygamber'in kendi ictihadıyla yapmış olduğu bazı açıklama ve uygulamalarda çevrenin tesiri gözler önüne serilmiştir. Özellikle sünnetin günümüze aktarılması konusunda arabî ile evrenseli birbirinden ayırma çabası taşıyan çalışmamızda, Hz. Peygamber'in ictihadlarının zâhirî ve şekilsel yaklaşımlarla değil, içinde bulunduğu şartlar doğrultusunda değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Humanity are always on the effect of environment. The environment that surround the humanity influences the wearing of the society and its eating and its sheltering etc... My thesis has three main parts. The first one is Physical Environment and Social Environment. I analyzed, in this part these concepts. After that I trid to determine how the environment effects the human being. And what the effect of the environment is on the human life. The last part of the first chapter was on the Prophet Mohammed society and its characteristics. This part was important for the demonstrating of the my main idea that I wrote it in the last chapter. Secondly I analyzed in the books of the usul al fıkh ijtihaad of the prophet. I tried to answered some questions about ijtihaad of the prophet. What was his source of information? Was all his says revolations or not? etc... The last chapter was the main chapter for my resarch. I tried to clasified explains of the prophet that not orijinated from revelation. And I clasified it three groups. Firs one was explations of the prophet about the usual life, like eating, wearing, sheltering, and about animals and some customs etc. The second part of tis chapter was about some religional matters and effect of the environment on the these matters. The last part was about the effect of the environmet on the juridical explations of the Prophet. In this thesis I tried to take a photograf of the life of the Prophet and his age and determine the influence of the Physical and Social Environment on the ijtihaad of the prophet. I hope that this will help us to read and interpret to sunnah rightly in modern age.
Keywords: Din; Gulât-ı Şîâ (Gâliyye fırkaları); İslam Dini; İslam mezhepleri ve reform hareketleri; İslamiyet