Hadis Edebiyatı’nda müsnedler : (Hicrî İlk Üç Asır) - Tüfekçioğlu, Zekeriya (My University, 2012)
sned, Sahâbe, Ale’r-ricâl, Ale’l-Ebvâb, Ahmet b. Hanbel ÖZET Bu çalışmada, hadis edebiyatında ale’r-ricâl sisteme göre tasnif edilen müsnedler in-celenmiştir. Temelde müsned hadislere tahsis edilen müsnedlerin, literatürde farklı türdeki hadis kitaplarına isim olarak kullanılışına dikkat çekilmiştir. II. Hicri asırda yaşayan bazı meşhur imamların rivayet ettikleri hadisleri toplayan müsnedlerin, sahabe ravilerine göre tas-nif edilen müsnedlerden ayrı bir tür olduğu vurgulanmıştır. Bunun dışında cami ve sünen gibi ale’l-ebvâb türü çeşitli hadis kitaplarıyla cüz nitelikli birçok hadis kitabına farklı amaçlarla müsned ismi verildiği örneklerle ortaya konulmuştur. Sahabe ravilerine göre tasnif edilen müsnedler, II. Hicri asrın sonlarıyla III. Asrın başlarında görülmeye başlamıştır. İlk müsned müellifinin kim olduğu tartışmasında eş zaman-lı olarak muhtelif bölgelerde birden fazla müellifin el-müsned tasnif ettiği görüşü daha isabetli görülmektedir. Kütüb-i sitte öncesi dönem müsnedlerinden Ahmet b. Hanbel’in el-Müsned’inin İstanbul Kütüphanelerinde en fazla yazması olan müsned olduğu ortaya çıkmış-tır. Ebu Bekr b. Ebi Şeybe’nin el-Müsned’i, el-Musannef’inden ayrı bir eseri olup İstanbul Topkapı kütüphanesinde yetmiş sekiz varaklık eski Endülüs hattıyla noksan bir yazması bu-lunmaktadır. Aslı sahabe ravilerine göre olup muhtevası konularına göre (müsned-musannef) olan Baki b. Mahled’in el-Müsned’inin günümüze ulaşıp ulaşmadığı hala bilinmemektedir. Müsnedlerin bir kısmı hadislerin illetlerini beyanı esas alan (el-Muallel) müsnedlerdir. Bu türün en hacimli eseri olan Yakub b. Şeybe’nin el-Müsnedü’l-Muallelü’l-Kebir’i, müellifi tarafından tamamlanamamıştır. Günümüze ulaşan kısmı “Müsnedü Ömer b. Hattâb” adlı bir cüzdür. III. hicri asır bütün çeşitleriyle müsnedlerin en yoğun olarak tasnif edildiği bir dö-nemdir. Bu asırda hadis ilimleri gelişmiş, müsnedler de bundan büyük ölçüde payını almıştır. 2 Bu araştırmada sadece bu asırda 98 müellifin el-müsned telif ettiği ortaya konmuştur. Bu mü-elliflerin her biri sahasında güvenilir ve sika muhaddisler olup bıraktıkları eserlerin bir kısmı günümüze ulaşmıştır. Bir kısmı tarihin belirli bir dönemine kadar rivayet edilmiş ve üzerleri-ne çalışmalar yapılmıştır. Diğer bir kısmı müellifinden ya hiç rivayet edilmemiş, yahut da rivayeti belirli bölgelerde sınırlı kalmış, o zamanda yaşayan insanların istifade ettiği müracaat kaynağı olmuştur. Key words: Musnad, Companions, Ala al-rijâl, Ala al-abwab, Ahmad bin Hanbal.

In this treatise, I study Musnads arranged on the system of narrators in hadîth litera-ture. I also emphasized that The Musnads, basically dedicated to Musnad books, are used as a name for the other hadîth books. It is argued that The Musnads written by hadîth scholars lived in the second century are different from The Musnads arranged on the system of com-panions. On the other side, In some examples, I show that a lot of Juzz and hadîth books writ-ten on the system of the topic like Jâmî’s and Sunan’s are named as Musnad for different rea-sons. The Musnads arranged on system of companions are seen at the end of the second century and at the beginning of the thirth century. In the question of who the first author of the Musnad was, it could be said that the opinion many Musnads were written in different areas are more approtriate. Among The Musnads written pre-canonical books (al-Kutub al-Sittah), The Musnad of Ahmad bin Hanbal has survived at most in the manuscript of Istanbul Libraries. A lacking of Abu Bakr bin Abî Shayba’s Musnad manuscript, a different one from his Musannaf, is in the Topkapı Library and it is written with old Andulusia handwriting in 78 sheet. It is not known that Baqî b. Makhlad Musnad which was arranged first on the system of companions but every chapter, then, was composed about its content whether it survived our time or not. The goal of some Musnads is to show deficiencies of the hadiths. Yâqûb bin Shayba’s al-Musnad al-Muallal al-Kabîr, the most voliminous in this genre, was not able to completed by its author. The chapter of this book, named as Musnad Umar b. Khattab, has survived our time. The period that The Musnads were most instensive written was the thirth 4 century. In this century, the hadith sciences were developed and Musnads extensively benefi-ted from this stuation. In this tratise, I expressed that just in this century 98 authors had writ-ten Musnad. All the authors of these Musnad’s are reliable and some of their books have sur-vived our time. There are some studies about them. On the other side, some of The Musnads were not narrated from their authors or were restricted to some areas. So this kind of The Musnads were sources that the people lived at that time were able to benefitted from them
Keywords: Hadis; İslam Dini