William Montgomery Watt’ın din anlayışı ve islam’ın sosyolojik yorumu - Pajaziti, Ali (My University, 2003)
Batı'nın İslam konusunda en çok tanınmış bilim adamlarından birisi olan William Montgomery Watt, İslami öğretilerin doğuşunu, tarihini ve sosyal yansımalarını mihrak alan bir çalışma ortaya çıkarmak için tarih, ilahiyat, siyaset ve sosyoloji gibi disiplinleri bir arada toplayarak kullanmaktadır. Watt, Batı biliminde İslamı sevimli ve objektif bir renkte tasvir etme konusunda önemli bir ilerleme kaydeden ender müsteşriklerdendir. Watt dünyanın büyük dinlerinden birisi olan İslam'ın tarihini, sosyal felsefesini incelerken ve sosyolojisini yaparken önemli bir iş yapmıştır. Kendisi aynı zamanda bugünkü İslam ülkelerindeki dinî inanç ile siyasal öğretiler arasındaki sıkı ilişkiler üzerine de durmaktadır. Onun eserleri, Hz. Muhammed ve onun halefleri tarafından kurulmuş siyasî-dinî yapıdan, bugünkü çağdaş dünyadaki durumuna kadar İslam'ın siyasî boyutunun açık ve geniş bir mütalaasını temsil etmektedir. Onun çalışmaları politik, sosyoloji ve İslami ilimlerle uğraşanlar için temel okumalar sayılabilecek niteliktedir. Daha önce hiç araştırılmamış Arap dilinde yazılmış birçok esere dayanarak, çeşitli dinî ve siyasî hareketlerin İslam'ın standart formu denen kavramının ortaya çıkmasına nasıl yardım ettiğini tasvir etmektedir. O, İslam dininin sadece manevi boyutları içeren bir din olmayıp, aksine ta başlangıcından beri toplumun siyasi ve sosyal organizasyonu ile ilgilenen bir din olduğunun altını çizmektedir. Çağdaş dönemin ideolojik düşüncesi, entellektüel yeniden yapılandırma (M. İkbal), daha gerçek bir

imajı yeniden yakalama ve daha gerçek bir öz-imajına doğru gibi konular Watt'ın perspektifinin muhtevasında yer alır. Watt, Batılıların ve Batı eğitimin almış kişilerin kalplerinde yer edinmiş Darwinci evrimcilik ve doğrusal ilerleme açısını esas alarak İslam'ın değişmezliğine saldırır. Bu yönde İslam'ın sosyal değişmeyi kabul etmeyen bir din olduğunu ispatlamaya çalışır. Watt'ın hareket noktası sosyoloji(sti)ktir: İslam (din) sosyal çevrenin bir ürünüdür. Din olgusu meselesinde Batılı müsteşriklerde İslam tarihi alanında, yorumuda moda olan marksizmin ekonomi eksenli yorumlama metodunu kullanır. Bu yöntemi kullanmanın amacı İslam'ın ilahî karakterini reddetmek ve onun dünyeviliğini vurgulamaktır (Manzooruddin Ahmed). Bu metoda göre bir toplumun sosyal ve dinî yapısındaki evriminin altında ekonomik değişme yatmaktadır. Son olarak, Watt'ın özel olarak İslamî din sosyolojisine ve genel olarak din bilimlerine önemli katkılar sunduğunu söyleyebiliriz. Tezimiz beş ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Watt'ın hayatı ve eserlerinin ele alınmasının yanısıra, onun etkilendiği fikir dünyası ve olguları yorumlarken kullandığı metodoloji hakkında bilgi verilmiştir. Araştırmamızın ikinci bölümünde Watt'ın tarih felsefesi, din telakkisi ideoloji-din, vahiy-din ilişkileri, dini topluluk, vizyon, modern mü'min gibi kavramlar ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise Watt'ın İslami din sosyolojisi anlayışı genel perspektif içerisinde, İslam ve toplum, İslam'ın geleneksel olarak kendini görüşü, İslam toplumunun bütünleşmesi gibi konular derinliğine kadar inilerek incelenmiştir. Ve sonuncu bölümünde Watt'ın geliştirdiği toplumsal teori ve büyük müsteşrikin İslamî din sosyolojisine yaptığı katkı ve önemi üzerinde durulmuştur. Autobiography (Curriculum Vitae) Ali Pajaziti is born in 1972 in village Saraj near Macedonian capital Skopje. Primary and secondry scholl finished in Skopje and Faculty of Divinity n İstanbul in 1996. In 1998 he is graduated as M.A. of sociology an anthropology at Institute of Middle East and İslamic Contries with thesis titled Macedonia in period of Social Transition, University Youth and Religion. Actually is working as assistant of sociology in Faculty of Public Administration at University of South East Europe (Tetova, Macedonia) and is a outside associate researcher at Institute of Sociological an Political and Juridical Researches at Skopje. Is athor of two books: University Youth and Religion(Logos-A, 2003) and Sociological essays (Logos-A, 2003). He speaks turkish, macedonian, bosniak, arabic and english. Watt, one of the most highly regarded West's scholars in the field of Islam, combines history, theology, politics and sociology to provide a succinct study of all aspects of the origin, history and social reflections of teachings of Islam. Montgomery Watt represent significant progress among Western scolarship in portraying Islam in a sympathetic light. Watt does a good job of adequately covering a very extensive history, social philosophy and sociology of one of the world's great religions. He speaks about close relationship between religious beliefs and political doctrine in Islamic countries today. His works present a clear and comprehensive survey of the development of Islamic political thought, from the politico-religious structure established by Mohammed and his immediate successors, to its current status in the modern world. His studies are essential readings for all undergraduate students of politics, sociology and Islamic studies. Drawing on many previously unresearched Arabic sources, Watt describes how various religious and political movements within Islam contributed to what has become its standard form. He says that Islam, from its begining was the religion who covers with the political and social organisation of society, not just a religion including just spiritual dimensions. The specifically ideological thinking of the contemporary period is the subject of the Watt's perspective, wich, amidst a survey of rather pleonasmic projects sush as 'intellectual reconstruction' (ala Iqbal), 'the recovery of a truer self-image', closes with an awkward prospective look towards a truer self-image. He attaccks the 'unchangeableness' of Islam above all else because it disproves the entire concept of Darwinian evolutionism and temporal development and progress so dear to the hearts of Westerners and the Western-educated. Watt's starting point is sociologistical: Islam is the result of social environment and circumstances. He employs the Marxist method of economic interpretation wich become a fashion with a section of Western orientalists who indiscriminately apply this method of investigation in the sphere of Islamic history; motivation for such an interpretation is obviously te deny the divine origin of Islam and emphasize its mundane character (Manzooruddin Ahmed). According to this methodology, the nature of underlying economic changes in a given society, eventually determines the direction of evolution of its over-all social and religious structure. We can say without hesitation that W. M. Watt made great contribution to the religious sociology of Islam particullary and religionenswissenschaft in tutti.The study is quadruple, i.e., composed from four sections. In the first section of the study the following elements are discussed: Well known orientalist's biography and scientifical works, ideas' world from wich he is influenced and his methodology. Second anlyzes Watt's philosphy of history, his concept of religion, relations between ideology and religion, between revelation and religion, concept of ummah, charisma, vision etc. In the third part of the study, within Watt's general Islamic religious sociology perspective, are explained topics like Islam's self-perception, Islam and the society, Islam and democracy, Islam and nationalism, integration of Islamic society... Final part covers with the Watt's social theory and his contribution to the Islamic religious sociology.
Keywords: İslam Sosyolojisi