Lütfi Paşa Tarihi’nde İmar ve İnşa Faaliyetleri - Öten, Aliye (My University, 2008)
Mimarîyi tanımlarken insanı barındıracak eserlerden bahsetmek gerekir. Eserin yapım ve bakımı genel manada bizi mimar ve mimarîye ulaştırır. Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin son yüzyıl mimarîsini incelemek ve araştırmak amacıyla, inşâ ve tamir edilen eserlerden yola çıkma metoduyla oluşturulmuştur. Bütün parçaları toplamak bir tezin sınırlarını aşacağından, çalışma Tarih-i Lûtfî’nin çizdiği sınırlar dahilinde mimarî konulu metinlerin taranması ve ilgili oldukları konular çerçevesinde oluşmuştur. Osmanlı Devleti’nin son vakanüvislerinden Ahmet Lütfi Efendi tarih kitabıyla XIX. yüzyıl Osmanlı mimarîsine ait pek çok bilgi de vermiştir. Dört başlık altında değerlendirilebilecek bu bilgiler ışığında Osmanlı Devletinde XIX. yüzyılda mimarlık, yapıların inşâ ve tamir süreçleri, üslup arayışı ve adı geçen eserler konu edilmiştir. Ahmet Lûtfî Efendi’nin en önemli eseri olan Tarih-i Lûtfî; II. Mahmud, Sultan Abdülmecid ve Sultan Abdülaziz’in saltanat yıllarındaki olayları içerir. 1824-1876 arasındaki yılları konu alan eserin ilk sekiz cildi eski harflerle son yedi cildi ise Münir Aktepe’nin çalışmasıyla latinize edilerek yayınlanmıştır. Ahmet Lütfî Paşa Tarihi’nin tüm ciltleri taranarak; 1824-1876 yılları arasında inşâ ve tamir edilen eserlerle ilgili her türlü ayrıntı kaydedilmiştir. Sınıflandırma açısından kolaylık sağlaması için kayıtlar, mimarî eserlerin hangi fiille anıldığı, tarihi, sorumluları vb. bilgileri kodlayan ve metinlerinin yazım kaideleri, kendi içinde bir bütün oluşturacak şekilde düzenlenmiş bir tablo haline getirilmiştir. Osmanlı mimarlık geleneği, Hassa Mimarları Teşkilatı’nın çalışmalarıyla oluştuğu için ilk bölüm teşkilatın yapısı, işleyişi, kuruluşundan XIX. yüzyıl sonuna kadar gelişmesi ve değişmesini içermektedir. İkinci bölümde inşâ ve tamir işlerinin yapılışı çeşitli aşamalarıyla Ahmet Lûtfî Efendi Tarihi’nden örneklerle açıklanmıştır. Üçüncü bölümde Osmanlı Devleti’nin XIX. yüzyıldaki mimarî tutumunu belirleyen üsluplar, bunların uygulanma ve yaygınlaşma şekilleri incelenirken nedenler ve sonuçlar üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölüm Tarih-i Lûtfî’de geçen inşâ veya tamir edilmiş eserlerin künyesini vermektedir. Eserin yapım yılı, kimin zamanında yapıldığı, yapan görevliler, bânîsi, bugünkü durumu ve varsa önemli özellikleri, başta Tarih-i Lûtfî olmak üzere çeşitli kaynaklarla karşılaştırılarak yer almıştır. Sonuç bölümü ise XIX. yüzyıl mimarîsinin genel değerlendirmesi niteliğindedir.

When defining architecture, it is necessary to mention the works covering humans. The construction and maintenance of the work take us to the architect and architecture, it was necessary to go from the works of Ottoman Empire constructed in its last century to the architecture of that century. However, since gathering all pieces would exceed the limits of a dissertation, starting from the frame drawn by Tarih-i Lütfi, the results we got by drawing the map of the architecture. Ahmet Lütfî Efendi’s historical book is contitues 19’th Century Osmanlı Architecture’s more knowledges. Four headline descrips it these are Ottoman Empire’s 19’th century architecture, construction’s building and repair stages, to searching traditional architecture and the above mentioned constructions. Ahmet Lütfi Efendi is the lasts of Vak’a-nüvis. His most important work, Tarih-i Lütfi constitutes the events took place in the eras of Mahmud II, Sultan Abdülmecid and Sultan Abdülaziz. The first eight volumes of the work which narrate the years between 1824- 1876 have been published by old alphabet while the last 7 volumes have been latinized by the studies of Münir Aktepe before publication. To arrange the records in table have eased the classification. The orthography methods of the texts in this table which encodes the information such as the remember of the mentioned works with what deed, their dates, the responsibles of them etc. have been ordered as a whole in itself. Since it is necessary firstly to know the architecture tradition of Ottoman Empire in order to understand the arcitecture of 19th century, Hassa Architecture Organization’s structure, development, changings have been placed in the first part. The second chapter contained the examples from the Ahmet Lütfi Efendi Tarihi give an idea about the factors that were taken into consideration during the construction process. The third chapter about Ottoman Empire’s 19’th Century Architectural attitudes and that’s applications become widespread. These have been researced for resons and results. The fourth chapter gives construktion’s identity, building date, who has built, workers, the last condition and special features. The result chapter is an evaluation about 19’th century architecture.
Keywords: İslam Sanatı; Osmanlı Mimarisi