Kara kuvvetleri bünyesindeki akaryakıt ve mühimmat depolarının Türkiye genelinde dağılımının optimizasyonu - Gökmen, Yunus (My University, 1999)
Akaryakıt ve mühimmat askeri birliklerin en fazla kullandıkları ve muharebe veya barış anında birliklerin kaderini belirleyecek iki önemli ikmal maddesidir. Bu maddelerin birliklere ulaşmaması her türlü harekatın yönünü değiştirebilir. Gün geçtikçe ilerleyen teknolojide, özellikle akaryakıt birliklerin hareket kabiliyetleri en başta etkileyen ikmal maddesidir. Zamanımızda dünya ordularına paralel olarak Türk ordusu da motorize kuvvetlere önem vermektedir. Bu birliklerin hareketini sağlayan akaryakıt ilgili birliklere zamanında, istenildiği kadar ve ekonomik olarak ulaştırılmalıdır. Mühimmat ikmali de akaryakıtta olduğu gibi büyük önem arz etmektedir. Mühimmatsız muharebe olmayacağı düşünülürse, bu faktöründe ne kadar önemli olduğu anlaşılır. Mühimmat askeri harekatın başarıya ulaşmasında birliklerin en fazla ihtiyaç duyacakları ikmal maddesidir. Akaryakıt gibi mühimmatında varlığı ya da yokluğu her an muharebenin seyrini değiştirip galip tarafı mağlup, mağlup tarafı da galip yapabilir. Bunun yanı sıra akaryakıt ve mühimmat ikmalinde aşağıda sıralanan belli başlı prensipleri sağlayacak bir sistemin kurulması gerekir. Akaryakıt ve mühimmat ikmalinde Kara Kuvvetleri Komutanlığı (KKK) tarafından benimsenen prensipler şunlardır : 1. İkmalin SIKLET MERKEZİNİ sağlaması, 2. İkmalin GERİDEN İLERİYE DOĞRU olması, 3. İkmalin VAKTİNDE olması, 4. İkmalin DENGELİ olması, 5. İkmalin BASİT olması, 6. İkmalin EKONOMİK olması. Yukarıda bahsedildiği gibi bu prensipleri uygulayan düzgün bir sistem oluşturulması barışta ve muharebe sahasında askeri harekatın seyrini değiştirecektir. Proje esnasında bu prensiplerden; sıklet merkezini sağlaması, dengeli olması, basit ve ekonomik olması üzerinde etkin çalışılarak bu prensipleri sağlayan yeni bir sistem kurulabileceği düşünüldü. Bu dört prensip KKK' lığında halen etkin olarak kullanılmamaktadır. Eğer bu ikmal maddelerin dağıtımını yapan depoların dağılımının optimizasyonunu yapılırsa bu dört prensipte yerine getirilmiş olacaktır. KKK'lığı(Kara Kuvvetleri Komutanlığı ) akaryakıt ve mühimmat dağıtımını bünyesinde bulunan akaryakıt ve mühimmat depoları tarafından sağlamaktadır. Aynı zamanda bu depoları kapasiteleri bulundukları bölgelere, o bölgedeki tugay yoğunluğuna göre değişmektedir. Kabaca dağıtım sistemi şöyle olmaktadır: Akaryakıt ve mühimmat, yurt içi depolarından deniz veya demiryoluyla akaryakıt ve mühimmat bölükleri tarafından işletilen depolara gönderilmektedir. Buradan da akaryakıt mühimmat bölükleri tarafından tugay dağıtım merkezlerine ulaştırılmaktadır. Akaryakıt ve mühimmatı tren istasyonundan veya limandan depolara ulaştırılmasından bu bölükler sorumludur. Tugay dağıtım merkezine gelen akaryakıt ve mühimmat burada ast birliklere dağıtılır. Sistem yukarıda kabaca belirtildiği gibi olmasına rağmen uygulamada pek düzgün işlememektedir. Daha önce bahsedilen prensiplerin bazıları kısmen uymakta, bazılarına ise hiç uymamaktadır. Bunları kısaca sıralanırsa : 1. Mevcut tugay ve depo sayılarının fazla olması, ulaştırma ve dağıtım esnasında bürokrasinin aşırı derecede ortaya çıkması dağıtım sistemin BASİTLİK prensibinden uzaklaşmasına neden olmaktadır. 2. Depoları işleten birliklerin belirli bir komutanlığın emrine verilmesi ve sadece bu komutanlığın emrindeki birlikleri desteklemesi, sistemi DENGELİ ve SIKLET MERKEZİ prensibinden uzaklaştırmaktadır. 3. Birliklere dağıtım yapılırken, kabaca yakın olduğu kabul edilen birliklere öncelik verilerek dağıtım yapılması ya da depoların emrinde bulunduğu birliğin bünyesindeki birliklere dağıtım yapılması sistemin EKONOMİK olması prensibinden uzaklaşmasına neden olmaktadır. Yapılan araştırmalar sonucunda yukarıda bahsedilen maddeleri prensiplere uygun hale getirilebileceği sonucuna varıldı. Yetkililerle yapılan görüşmeler ve araştırmalar KKK'lığında bu alanda etkin ve ekonomik bir sistem kullanılmadığını ortaya çıkarmıştır. Sistem kabaca incelendiğinde birinci sorunun dağıtımın optimizasyonunun yapılmaması olarak ortaya çıkmaktadır. Bu dağıtımı optimum yapmak sistemin ekonomik ve dengeli olmasını sağlamaktadır. Böylece, hem düşük maliyette dağıtım hem de biriliklerin kontenjanları doğrultusunda akaryakıt ve mühimmat dağıtımı sağlanmaktadır. Ayrıca bu çalışma sistemi basitliğe doğru yöneltmektedir. Diğer yandan depoların yerlerinin uygun olup olmadığı, ya da depoların dağılımının optimum olup olmadığı, ikinci sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmada halihazırda bulunan depoların yerleri uygun değilse, bu depoları optimum olabilecek noktalara taşıyarak veya optimum olabilecek noktalara yeni depolar kurarak bu sorunu çözme yoluna gidildi. Bu da sistemin siklet merkezi ve ekonomik olması prensibini sağlamaktadır. Ancak mevcut depoyu taşımak veya yeni depo kurmak çok yüksek maliyetler ortaya çıkarmaktadır. Türkiye'nin içinde bulunduğu stratejik konumundan dolayı birlikler, yeni durumlara ve sınır ülkelerin tavırlarına göre yer değiştirebilmektedir. Bu da dağıtım sisteminin etkinliğini bozmaktadır. Örneğin, OHAL uygulaması nedeniyle bu bölgeye birlikler kaydırılmış, bunun sonucunda da Güney Doğu Anadolu Bölgesindeki bazı depolar ihtiyaçları çok yüksek maliyetlerle sağlamak zorunda kalmıştır. Bunun yanında Türkiye'nin gerek arazi yapısı gerek iklimi gerekse yol durumu nakliyeyi zorlaştırmaktadır. Bu durum da taşıma maliyetini etkilemektedir. Özellikle Doğu Anadolu ve G.Doğu Anadolu bölgesinin dağlık olması ve ikliminin ulaşımı zorlaştırması, hem taşıma maliyetinin hem taşıma zamanın artmasına neden olmaktadır. KKK bünyesinde bulunan akaryakıt ve mühimmat depolarının dağılımın optimizasyonunu yapılırken,Türkiye beş bölgeye bölünmüştür. Bu bölgelere ayırma işleminde arazi koşulları, coğrafi ve stratejik durumlar, tugayların yoğunluk durumları ve yol şartları göz önünde bulundurulmuştur. Örneğin, Trakya'da bulunan bir tugaya Ankara'da bulunan bir akaryakıt veya mühimmat deposundan dağıtım yapılması hemen hemen imkansızdır ve maliyeti aşırı derece yükseltir. Bu nedenle yukarıda bahsedilen şartlara bakılarak bölgeler tayin edilmiştir. Söz konusu bölgeler aşağıda sıralanmıştır. 1. Marmara Bölgesi, 2. Ege ve Batı Akdeniz Bölgesi, 3. Batı Karadeniz ve Kuzey İç Anadolu Bölgesi, 4. Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Bölgesi, 5. Güney Doğu Anadolu Bölgesi' dir. Yapılan çalışmanın amacı, tugaylara dağıtım yapabilecek optimum depo yerlerini (noktalarını) bulmaktır. Yani depoların dağılımın optimizasyonunu yapmaktır. Kurulan sistem hem halihazırda kullanılan sistemin eksik yanlarını ortaya çıkarmakta, hem de optimum dağıtım yapabilecek depo yerlerinin (noktalarının) bulunmasını sağlamaktadır. Yapılan incelemelerde dağıtım sisteminin etkin işlemediği, bunun yanında bazı depo yerlerinin uygun olmadığı ortaya çıkmıştır. Bu problemi çözmek için öncelikle mevcut depolar ve tugaylar arasındaki akaryakıt dağıtımı optimum yapılmış, daha sonra da söz konusu depo yerlerinin optimum olup olmadığı kontrol edilip, yeni optimum olabilecek yerler tespit edilmiştir. Bir bölgedeki akaryakıt veya mühimmat depolarının dağılımının optimizasyonu şu şekilde gerçekleştirilmiştir : 1. İlk olarak söz konusu bölgede halihazırda bulunan depolar ile tugaylar arasındaki akar- yakıt dağıtımın optimum olmasını sağlandı. 2. Optimum sonuca ulaşıldığında depoların birim dağıtım maliyetleri hesaplandı. 3. Eğer birim dağıtım maliyetleri arasında uç değere ulaşan maliyet yok ise, depo yer-lerinin uygun olduğuna karar verildi. Yani, bölgedeki depoların dağılımının optimum olduğuna karar verildi. 4. Eğer birim dağıtım maliyetleri arasında uç değere ulaşan maliyet var ise; a. Uç maliyete ulaşan depo optimum olabilecek noktalara taşındı. Bu yeni noktaların sayısında hiçbir kısıtlama yapılmadı, yönetici istediği kadar noktayı seçip üzerinde işlem yapabilir. Yeni noktalara taşınan söz konusu deponun birim taşıma maliyeti değişmektedir. Bu yüzden yeniden dağıtım yapıp optimum sonuca ulaşıldı. Son olarak da toplam taşıma maliyeti hesaplandı. b. Mevcut durumda bulunan akaryakıt depolarını yerinde bırakarak optimum olabilecek noktalara söz konusu depo kapasitesinde yeni depolar kuruldu. Söz konusu depo kapasitesinde kurulmasının nedeni, toplam taşıma maliyetin artmasında bu deponun önemli rol oynamasıdır. Burda da yönetici için herhangi bir sınırlama yapılmadı, yani istediği kadar depo kurabilir. Bu yeni depolarında birim taşıma maliyetleri hesaplanarak halihazırdaki depolarla tekrar dağıtıma sokuldu. Optimum sonucu elde ettikten sonra toplam taşıma maliyeti hesaplandı. Kurulan sistem daha önce bahsedilen prensiplerden diğerlerine göre daha önemli olan 1, 4, 5 , 6 ncı maddeleri sağlamaktadır. Böylece yeni kurulan sistem, dağıtımın; 1. Ekonomik 2. Siklet merkezi 3. Basit 4. Dengeli olmasını yerine getirmektedir. Proje esnasında yeni seçilen depo optimuma yakın olup olmadığı, toplam taşıma maliyetlerinin halihazırdaki taşıma maliyetleriyle karşılaştırılmasıyla bulunmuştur. Toplam taşıma maliyetini oluşturan faktörlerden birisi de tugaylar ile depolar arasındaki mesafedir. Optimum sonuçlara ulaşıldığında bu mesafe değişmektedir, taşınan veya yeni kurulan depo yoğunluk olan tugaylar bölgesine yaklaşacak, bölgede depo dağılımın optimizasyonu sağlanacaktır. Bu da sistemin siklet merkezi ve ekonomik olması prensiplerine uymasını sağlamaktadır. Yukarıdaki aşamalarda da bahsedildiği gibi KKK'lığının depolar-tugaylar arasında dağıtım yaparken uygun bir yöntem uygulaması, çalışmanın öncelikle dağıtımı optimum yapmaya yönelmesine neden olmuştur. Dağıtım optimuma ulaştıktan sonra deponun uygun yerde olup olmadığını kontrol etmek için, depoların birim dağıtım maliyetlerinin analiz edilmesi gerekmektedir. Birim dağıtım maliyeti deponun 1 ton malzemeyi bölgedeki tugaylara dağıttığında ortalama ne kadar maliyet oluşturacağını gösterir. Birim dağıtım maliyetleri karşılaştırıldığında, içlerinden uç(marjinal) değere ulaşan deponun yeri uygun değildir. Bunun yanında projenin sağladığı olanaklardan biri de bölgedeki depoların dağıtımının optimizasyonunu yaparken istenildiği kadar optimum olabilecek nokta seçilebilmesidir. Yeni optimum olabilecek noktaların sayısını arttırmak, sadece işlemlser çoğaltmakta, fakat optimum olan noktayı bulma ihtimalini arttırmaktadır. Yeni optimum olabilecek noktaları seçerken dikkat edilmesi gereken bir hususta maliyetin artmasına neden olan tugaylar bölgesine daha fazla önem verilmesidir. Aynı zamanda bu noktaların ana yollara, tren istasyonları veya limanlara yakın, yerleşim merkezlerine de uzak olması gerekmektedir. Projenin diğer bir faydası ise mevcut depoların atıl kapasitelerini göstermesidir. Bu da söz konusu depoların bölgedeki yerlerinin uygun olup olmadığı konusunda bilgi vermektedir. Ayrıca yeni kurulan bir deponun kapasitesi o deponun optimum noktaya yakın veya uzak olup olmadığı konusunda aydınlatmaktadır. Yeni kurulan deponun kapasitesi ne kadar fazla olursa o noktanın optimuma ne kadar yaklaştığını gösterir. Diğer yandan kapasitesi ne kadar az olursa optimum noktadan uzaklaştığını göstermektedir. Türkiye'nin arazi, yol durumu, depoların ve tugayların bölgedeki dağılımı, BDM'ni (Birim Dağıtım Maliyeti) etkilemektedir. Beş bölge çapında yapılan optimizasyon çalışmalarında, akaryakıt ve mühimmat depolarının ikişer bölgede yerlerinin uygun olmadığı ortaya çıkmıştır. Bu da %40'a denk gelen bir orandır ve azımsanmayacak kadar da yüksektir. Projenin belki de en zor kısmı yöneticinin bölgedeki depolarının dağılımının optimizasyonunu yaparken, depoların taşınmasına mı yoksa yeni depolar kurulmasına mı karar vermesidir. Yönetici aşağıda sıralanan maddeler göz önünde tutularak buna karar verecektir. a. Yeni depo kurmak her zaman halihazırdaki depoyu taşımaktan daha fazla maliyet oluşturur. Ama bunun yanında Toplam Taşıma Maliyetinde uzun vadede marjinal düşüşlere sebep olur. b. Yeni depo kurmak yeni bir tesis oluşturacağından KKK'lığının yıllık tesis ve personel giderlerini arttırmaktadır. c. Halihazırdaki bir depoyu taşımanın maliyeti düşük olmakta, ancak Toplam Taşıma Maliyetinde yeni depo kadar maliyette düşüşlere sebep olmamaktadır. d. Bu depolar özel inşa tekniklerine ve özel malzemelere ihtiyaç duyduğunda inşaat maliyeti marjinal değerlere ulaşmaktadır. e. Depoların taşınmasına ve yeni bir depo kurulmasına tugayların bulundukları noktalar, arazi, yol durumu etki etmektedir. Tugayların yerleri de stratejik çalışmalar ve ülkenin içte ve dışta karşılaştığı tehditlere göre tespit edilmektedir. Bunun anlamı her an herhangi bir deponun yerinin değişmesi gerekebilir veya aynı depo o noktada uzun zaman konuşlanabilir. Yönetici tarafından bunun etüt edilmesi gerekir. Fuel oil and ammunition are the most important and useful materials of military troops at the war or peace times. There'll be negative or bad effects to the military troops when the lack of these two survivals matters. Like as the world armies, motorized forces have an important role in the Turkish Army. These two important matters must be transported to the military troops at the time, at enough level and by the economical ways. Ammunition transportation is also important like as in the fuel-oil transportation at war times. Ammunition is one of the most needful matter for the success of the military troops. When it is thought that both of them have an important role during the war period and lack of (or not being enough level) these matters can change the success of the military action. There must be a system in the fuel oil and ammunition transportation. These are: 1- Transportation must be in the optimum center ( point ) 2- Transportation must start from back to the forward 3- Transportation must be in time 4- Transportation must be balanced 5- Transportation must be simple 6- Transportation must be economic As it's mentioned, fuel oil and ammunition transportation must have system like supplying these rules to be successful at war and peace times. In this master thesis, a new system was established to reach the optimal conditions and values in the fuel oil and ammunition transportation by using the rules effectively. Especially, it's studied on the project that supplying at least four of them. These rules are; being in the optimum center; being balanced, being simple and economic. Because, these rules unfortunately are not used by the Turkish Land Forces nowadays effectively. Fuel oil and ammunition transportation is done by the Turkish Land Forces with the fuel oil and ammunition stores in its structure. By the time, the capacities of these stores can show varieties by being different geographical regions and by being different brigades density. Briefly, fuel oil and ammunition delivery are done like these ways: Fuel oil and ammunition are transported from native stores by the marine or railway to the main stores by the by the fuel oil and ammunition companies. From there, these military companies transport them to the brigade's centers again. Finally, from brigade delivery center these two materials are transported to the sub-troops as what the needs are. By doing some investigations, it's seen that there is not any regular system in the transportation of the fuel oil and ammunition in the Turkish Army. Also, it's seen that the existing system is not very active and economic. So, it's decided that a new system must be established, therefore a big amount of money can not be wasted. As a result of the investigations, the first matter is not making an optimal delivery system. By making the optimal delivery, system can be balanced and economic. Therefore, there's a big decrease in the cost of transportation and also fuel oil and ammunition can be delivered as the needed amount. So, the new system makes the transportation also very simple. On the other hand, the second matter is the existing places of the stores. In the project, new stores were built or new optimum points were found for the stores, if the existing stores are not very suitable. The new system was made economic and optimum by agreeing the rules. There're some reasons, which increase the transportation costs very effectively. Because, Turkey has a changeable weather and road conditions from one geographical region to the other. Especially, the East Anatolian and South-East Anatolian regions of Turkey are very mountainous and have very hard weather conditions, so these effect the transportation costs and time negatively. When making the optimization of fuel oil and ammunition stores dissociation, Turkey was divided into five regions. The geological, geographical and strategical conditions and also the densities of the brigades and roads were considered in dividing the regions. For example, to make a delivery of fuel oil or ammunition to a brigade in Trakya region from a store in Ankara is very difficult and gets high amount of costs. So, these regions are: 1- Marmara Region 2- Aegean and West Mediterranean Region 3- West Blacksea and North Central Anatolian Region 4- East Anatolian and East Blaksea Region 5- South-East Anatolian Region The aim of the project is to find out the optimal place or point of the stores from there making the most suitable transportation. By establishing the new system, the lack of the existing system was seen and also new places or points of stores were found out. The optimization of the fuel oil and ammunition stores dissociation was done by using some methods. These are: 1- Firstly, the optimization of the delivery system was established between the existing stores and brigades. 2- Unit delivery costs of the stores were calculated when reaching the optimal results. 3- If there's not any extra results between the unit delivery costs, it's decided that the existing places of the stores are suitable, 4- If there's an extra result in the unit delivery costs; a. The store that having the extra unit costs was moved to new places. The manager can choose lots of new points whatever he wants. The unit delivery costs of stores can change by moving the places of stores. So, the new unit delivery costs were calculated and optimum results were found. Finally, the total transportation costs were calculated. b. Not changing the existing stores, the new stores were built at the optimum places. But, in this case the total transportation costs increased and reached high amounts. Again, there's not any restriction for the manager when choosing the new points. So, the new unit delivery costs of stores were calculated and the new optimum total transportation costs were found. The new established system is supplying the rules that are the most important ones as mentioned before; these are: 1- Being Economical 2- Being in the optimum center 3- Being Simple 4- Being balanced The new stores were found by comparing the total transportation costs with the existing total transportation costs. The distances between the brigades and stores are very important when calculating the total transportation costs. The optimizations of the new or moved stores were supplied by obeying the densities of the brigades. The unit delivery costs of the stores were analyzed for checking whether the places of the stores are suitable or not. The unit delivery costs show that the average cost of one ton of the fuel oils and ammunition transportation. When selecting the new places of the stores, the brigades regions must be considered as the most important that effecting the total costs negatively. By the time, the distances of the stores to the main roads, stations and the ports must be closer and it must be far from the settlement regions. Another benefition of the project shows us the waste disposals capacities of the stores. At the other hand, the capacity of the new stores can show us the suitability of the places of the stores. As the capacity of the stores increases, the suitability of the store can also increase. So, when it decreases, we are far from the optimum point. When making the optimization calculations for the five regions of Turkey, the places of the fuel oil and ammunition stores were found as not suitable for the two regions of the Turkey. It was the 40 % of the project; so it's a very necessary percentage when comparing the all of the project. The most difficult point for the manager may be the choice of the point or places of the stores. Because, he/ she must decide to move or built the stores. So, the manager must consider these points: a- The cost of the building a new store is always higher than moving it. By the time, at the long period it can be suitable and economic. b- To build a new store can increase the expenses of the Turkish Land Forces. c- To move the existing store be a cheaper way, but it increase the total transportation costs. d- Special devices and building techniques are used for these stores; so the building costs can reach to very high amounts. e- There can be change of the places of the stores during the time, so the manager must consider all of the probabilities.
Keywords: Yöneylem Araştırması