Emziren kadınlarda akılcı ilaç kullanımını destekleyecek farmasötik bakım hizmetinin geliştirilmesi - Uçar Yaman, Nazlıcan (My University, 2025)
Amaç: Bu çalışmada, serbest eczacıların emziren kadınlara yönelik akılcı ilaç kullanımını destekleyecek farmasötik bakım hizmetinin geliştirilmesi için emziren kadınların kendi kendine ilaç kullanım niyetlerini ve ilaç okuryazarlık düzeylerini ve ayrıca serbest eczacıların emziren kadınlara yönelik farmasötik bakım hizmetinin sunma davranışlarını değerlendirmek üzere üç ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız iki basamaklı olarak tasarlanmıştır. İlk aşamada, Üsküdar ilçesindeki 45 aile sağlığı merkezine başvuran emziren kadınlar çalışmaya dahil edilmiştir. İkinci aşama ise Türkiye genelindeki serbest eczacıların katılımıyla yürütülmüştür. Çalışmamızda geliştirilen ölçekler test-tekrar test analizi, açıklayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmamızın ilk kısmına 378 emziren kadın katılmıştır. İlk kısımda geliştirilen ölçeklerin test-tekrar test güvenilirliği kapsamında (n=30), Emziren Kadınlarda İlaç Okuryazarlığı Ölçeği'nin grup içi korelasyon katsayısı (ICC) değeri 0,82 ve Emziren Kadınların Kendi Kendine İlaç Kullanım Niyetlerini Değerlendirme Ölçeği'nin ICC değeri 0,95'tir (p<0,001). Emziren Kadınlarda İlaç Okuryazarlığı Ölçeği 4 maddeden oluşmakta olup, Kuder-Richardson 20 (KR-20) değeri 0,71'dir. Emziren Kadınların Kendi Kendine İlaç Kullanım Niyetlerini Değerlendirme Ölçeği ise 4 alt boyutta 11 madde içermekte olup, alt boyutlara ait Cronbach alfa değerleri 0,81-0,89 arasındadır. Çalışmamızın ikinci kısmına 416 serbest eczacı katılmıştır. Serbest Eczacıların Emziren Kadınlara Yönelik Farmasötik Bakım Hizmetini Değerlendirme Ölçeği test-tekrar test güvenilirlik analizinde (n=30), her alanın ICC değerleri 0,75-0,96 arasında bulunmuştur (p<0,001). Nihai anket yapısı 14 alanlı Teorik Etki Alanları Çerçevesi'nin (TDF) 13 alanını kapsayan 30 maddeden oluşmaktadır. Her alanın Cronbach alfa değeri 0,63-0,90 arasındadır. Sonuç: Emziren kadınların kendi kendine ilaç kullanım niyetlerini ve ilaç okuryazarlık düzeylerini ve ayrıca serbest eczacıların emziren kadınlara yönelik farmasötik bakım hizmetini değerlerlendirmek için geliştirilen ölçekler geçerli ve güvenilir bulunmuştur.

Objective: This study aimed to develop three scales to evaluate breastfeeding women's intention to self-medicate and medication literacy levels, as well as community pharmacists' behaviours in providing pharmaceutical care services for breastfeeding women, in order to develop pharmaceutical care services that support rational drug use in breastfeeding women. Materials and Methods: Our study was designed in two stages. In the first stage, breastfeeding women who visited 45 family health centers in the Üsküdar district were included in the study. The second stage was conducted with the participation of community pharmacists from Türkiye. The scales developed within the scope of our study were evaluated using test-retest reliability analysis, exploratory factor analysis (EFA), and confirmatory factor analysis (CFA). Results: A total of 378 breastfeeding women participated in the first stage of our study. In the test-retest reliability analysis of the scales developed in the first stage (n=30), the intraclass correlation coefficient (ICC) value for the Medication Literacy in Breastfeeding Women Scale was 0.82, and the ICC value for the Breastfeeding Women's Intention to Self-Medicate Assessment Scale was 0.95 (p<0.001). The Medication Literacy in Breastfeeding Women Scale consists of 4 items, with a Kuder-Richardson 20 (KR-20) coefficient was 0.71. The Breastfeeding Women's Intention to Self-Medicate Assessment Scale includes 11 items across 4 subdimensions, with Cronbach's alpha values ranging from 0.81 to 0.89. In the second part of the study, 416 community pharmacists participated. In the test-retest reliability analysis of the Community Pharmacists' Pharmaceutical Care Services to Breastfeeding Women Evaluation Scale (n=30), the ICC values for each domain ranged 0.75 to 0.96 (p<0.001). The final questionnaire consists of 30 items covering 13 of the 14 domains in the Theoretical Domains Framework (TDF). Cronbach's alpha values for each domain range from 0.63 to 0.90. Conclusion: The scales developed to assess breastfeeding women's intention to self-medicate and medication literacy levels, as well as to evaluate community pharmacists' provision of pharmaceutical care to breastfeeding women, were found to be valid and reliable.
Development of pharmaceutical care services to support rational drug use in breastfeeding women
Keywords: akılcı ilaç; Anne Sağlığı Hizmetleri; Breast Feeding; Breastfeeding woman; clinical pharmacist; Drug utilization; Emziren kadın; Emzirme; Farmakoloji; farmasötik bakım; İlaç kullanımı; klinik eczacı; Maternal Health Services; ölçek; pharmaceutical care; Pharmacology; rational drug; scale