Farklı akortlardaki ney'ler ile icra edilen makamsal müzik öğelerinin beyinde meydana getirdiği etkiler : bir fNIRS çalışması - Çolakoğlu, Emin Abdülkadir (My University, 2025)
Bu makamsal Türk müziği ögelerinin farklı ney akortlarıyla dinlenmesinin insan beyni üzerindeki etkilerini fNIRS yöntemiyle araştırmayı amaçlamıştır. Çalışmaya Türk müziği eğitimi gören 20 üniversite son sınıf öğrencisi katılmıştır. Nörogörüntüleme verileri, genel lineer model altında tekrarlı ölçümler için varyans analizi ile değerlendirilmiştir. Davranışsal bulgular, taksim formundaki icraların diziye kıyasla daha çok beğenildiğini ortaya koymuştur. fNIRS analizleri ise, taksim-dizi uyaranlarının ve ney akortlarının beyindeki oksihemoglobin konsantrasyon düzeylerinde anlamlı farklılıklara yol açtığını göstermiştir. Taksim, özellikle sol premotor/ preSMA, sol broka alanı ve sol primer motor korteks bölgelerinde diziye göre daha yüksek aktivasyon sergilemiştir. Akort faktörü ve taksim-dizi etkileşimi ise sağ broka alanı-temporopolar alan ile sağ primer somatosensoriyel korteks ve sağ somatosensoriyel asosiyasyon alanı'nda anlamlı farklılıklara neden olmuştur. Sağ somatosensoriyel bölgelerde, taksimde ney akordu pesleştikçe aktivasyon düşerken, dizide pesleştikçe aktivasyon artışı gibi zıt örüntüler gözlenmiştir. Bu bulgular, makamsal Türk müziğinin farklı akortlardaki neylerle icra edilmesinin beyinde farklı faaliyetlere yol açtığını, beyindeki bilişsel, motor ve duyusal ağlarda belirli hemodinamik yanıtlar meydana getirdiğini doğrulamıştır. Çalışma, makamsal Türk müziği algısının nörobilişsel temellerine dair literatüre önemli katkılar sunmaktadır.

This PhD thesis aimed to investigate the hemodynamic responses and potential differences in the human brain to Turkish makam music elements performed with different ney tunings. The study involved 20 final-year university students specializing in Turkish music. Neuroimaging data were analyzed using repeated measures analysis of variance within the General Linear Model framework. Behavioral findings revealed that taksim improvisations were generally preferred over dizi (scale) performances. fNIRS analyses showed that both taksim-dizi performance styles and ney tunings led to significant differences in oxyhemoglobin concentration levels in the brain. Taksim exhibited higher activation compared to dizi, particularly in the left premotor/ preSMA, left Broca's area, and left primary motor cortex regions. The tuning factor and its interaction with the taksim-dizi performance style caused significant differences in the right Broca's area-temporopolar area, right primary somatosensory cortex, and right somatosensory association area. In the right somatosensory regions, contrasting patterns were observed: activation decreased as the ney tuning became lower-pitched for taksim, while it increased as the tuning became lower for dizi. These findings confirmed that the performance of Turkish makam music with different ney tunings leads to distinct brain activities, generating specific hemodynamic responses in cognitive, motor, and sensory networks in the brain. The study provides significant contributions to the literature on the neurocognitive foundations of Turkish makam music perception.
Keywords: Akort Farkı; Beyin; Brain; Dini musiki; Dizi; Doğaçlama; fNIRS; Improvisation; Islamic music; İslami müzik; Makamsal Türk Müziği; Musical Transposition; Müzikal Transpozisyon; Neuroimaging; Neuromusicology; Ney; Nörogörüntüleme; Nöromüzikoloji; Rast Scale; Religious music; Taksim; Tuning Difference; Turkey; Turkish Makam Music; Türkiye