Öğretmen dayanıklılığı üzerine fenomenolojik bir araştırma - Yazıcı, Esra (My University, 2016)
ÖĞRETMEN DAYANIKLILIĞI ÜZERİNE FENOMENOLOJİK BİR ARAŞTIRMA Duygusal beklentisi yoğun mesleklerden biri olan öğretmenlikte öğrencilerin ihtiyaçlarını ve yarının gerekliliklerini yerine getirebilmek adına öğretmenlerin dayanıklılık nitelikleri ile donanımlı olmaları gerekmektedir. Bu araştırmanın genel amacı, tükenmişliğe sebep olan stresörler karşısında dayanan öğretmenlerin mesleklerine, stres kaynaklarına, dayanıklılıklarına katkı sağlayan koruyucu kalkanlara ve dayanıklı öğretmen kavramına ilişkin algı ve deneyimlerinin incelenmesidir. Çalışma için zorlu şartlarda ortaya çıkan bir olgu olan dayanıklılık fenomeninin daha belirgin görülebileceği lise düzeyi ve bu düzeyden de akademik anlamda daha az başarı elde edilen mesleki ve teknik anadolu liseleri seçilmiştir. Milli Eğitim Bakanlığından gerekli izinler alındıktan sonra görüşmelere başlanmıştır. Mesleki ve teknik anadolu liselerinin hangilerinin çalışma kapsamına alınacağı noktasında liselerin öğrenci aldıkları puan sıralaması dikkate alınarak alt dilimden benzeşik örneklem yöntemi ile okullar belirlenmiştir. Bu kapsamda İstanbul ili Anadolu yakasındaki mesleki ve teknik anadolu liselerinin taban puanları incelenmiş, bu alt dilimdeki bazı okullarda yöneticilerin izinleri doğrultusunda uygulama gerçekleştirilmiştir. Çalışmada nihai amacın tükenmişliğe sebep olan stresörler karşısında dayanan öğretmenlerin mesleklerine, stres kaynaklarına, dayanıklılıklarına katkı sağlayan koruyucu kalkanlara ve dayanıklı öğretmen kavramına ilişkin algı ve deneyimlerinin incelenmesi olduğu için katılımcıların dayanıklılık nitelikleri ile donanımlı olmaları gerekmektedir. Bu nedenle ölçüt örneklem yöntemi ile katılımcılar belirlenmiştir. Bu öğretmenlere ulaşmak için okul yöneticilerinden, rehber öğretmenlerden ve meslektaşlarından yardım alınarak referansları doğrultusunda katılımcılar seçilmiştir (EK1 yardımıyla). Formdaki nitelikleri taşıyan 30 öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiş ve katılımcıların izinleri doğrultusunda kayıt altına alınmıştır. Ses kayıtları transkript edilmiş ve görüşme verileri içerik analizine tabi tutulmuştur.Öğretmenlerin endişe yaşamasında neden olan durumlar stresli olarak tanımlanmaktadır. Bu nedenle mevcut çalışmada dayanıklılıklarını baltalayan etmenler de stres altında değerlendirilecektir. Öğretmenlere öğretmenlik mesleğinin kendileri için ne ifade ettiğine ilişkin sorular yöneltilmiş ve elde edilen veriler profesyonel boyut, motivasyonel boyut, duygusal boyut, sosyal boyut ve ahlaki boyut olmak üzere beş alt tema altında toplanmıştır. Öğretmenlere dayanıklılıklarını baltalayan etmenlere ilişkin sorular yöneltildiğinde, cevaplar kişisel özellikler kaynaklı stres unsurları, sistem kaynaklı stres unsurları, yönetim kaynaklı stres unsurları, meslektaş kaynaklı stres unsurları, öğrenci kaynaklı stres unsurları, veli kaynaklı stres unsurları, teknik şartlardan kaynaklı stres unsurları, büyükşehirden kaynaklı stres unsurları, olumsuz toplumsal bakış ve son olarak stresli olay yaşamama durumu şeklinde on alt tema altında toplanmıştır. Bu zorluklar karşısında çalışma grubundaki öğretmenlere sahip oldukları koruyucu kalkanlara ilişkin algılarına yönelik sorular yönelttiğimizde alınan cevapların çeşitlilik gösterdiği görülmüştür. Sahip olunan koruyucu kalkanlara ait veriler zorluklar karşısında kullanılan başa çıkma yöntemleri, dayanıklılığa katkı sağlayan kişisel özellikler, okul bağlamında dayanıklılığa katkı sağlayan unsurlar ve olumlu toplumsal bakış olmak üzere dört alt tema altında toplanmış ve çözümlenmiştir. Öğretmenlerin dayanıklı öğretmen kavramına ilişkin verdiği cevaplar ışığında elde edilen veriler de mesleğe ilişkin verilerle aynı şekilde profesyonel boyut, motivasyonel boyut, duygusal boyut, sosyal boyut ve ahlaki boyut olmak üzere beş alt tema altında toplanmıştır. Dayanıklı öğretmenlerin mesleğe yükledikleri anlam, dayanıklılıklarını kişisel, okul ve toplum bağlamında engelleyen unsurlar aynı şekilde kişisel, okul ve toplum bağlamında dayanıklılıklarına katkı sağlayan unsurlar ve öğretmenlerin dayanıklı öğretmen kavramına ilişkin algıları belirlenmiştir. Böylelikle dayanıklı öğretmenlerin sahip oldukları nitelikler tespit edilmiştir. Öğretmenlerin meslekte devamlılıklarının sağlanması, stres ve tükenmişliğin yıkıcı etkilerini yenerek mesleki gelişimlerine devam etmeleri için öğretmen dayanıklılığını arttırıcı faaliyetler yapılması fayda sağlayacaktır. Bu amaçla hizmet öncesi ve hizmet içi faaliyetler düzenlenerek hükümetin öğretmen dayanıklılığını arttırıcı politikalara yer vermesi önerilmektedir. retmen dayanıklılığı, koruyucu kalkanlar, stres kaynakları.

A PHENOMENOLOGICAL STUDY ON TEACHER RESILIENCY Teaching profession is one of the profession that has intensive emotional expectations in order to fulfill the needs of students and the requirements of tomorrow's teachers required to be equipped with qualities of resiliency. The overall objective of this study is to examine perceptions and experiences of teachers who are resilient when faced with stressors that cause teacher burnout on their profession, stress sources, protective shields that support their resiliency and resilient teacher concept. Since resilience is a phenomenon that occurs in tough conditions, participants were chosen from high school level and low academic success of Vocational and Technical Anatolian High schools was the reason. After obtaining the necessary permission from the Ministry of Education, interviews were conducted. In order to choose the sample schools, homogenous sampling was used within the lower order of list of Vocational and Technical Anatolian high schools sorted by their academic success. In this context, base scores of Vocational and Technical Schools in Anatolian side of Istanbul were examined. Lower order of admission scores of Vocational and Technical Anatolian High schools was used in homogenous sampling to designate the school sampling for the study. Study was carried out in some of the schools in the lower order after the permission from the principals of the schools were obtained. Since the ultimate purpose of this study is to examine perceptions and experiences of teachers who are resilient when faced with stressors that cause teacher burnout on their profession, stress sources, protective shields that support their resiliency and resilient teacher concept and to reveal the facts that are supportive to teacher resilience; participants are required to have resilient teacher qualifications. Participants were assigned with criterion sampling. To reach participant teachers with these qualifications, school principals’ and school counselors’ and teachers’ help was received and participants were chosen based on their references. With 30 teachers with these qualifications, semi structured interviews were conducted and these interviews were recorded with the permission of the participants. Interviews were transcribed and interview data was analyzed with content analysis method. The circumstances that cause teachers to have anxiety is called as stressful events and thus in this study it was considered that events undermine resilience as stressful. Teachers were asked what teaching profession mean to them and their answers were examined under five sub-themes as: teaching profession, motivational dimension, emotional dimension, social dimension and moral dimensions. When teachers were asked questions about the factors that undermine resilience, the answers were examined under ten sub-themes as: personal characteristics related stress factors, system-related stress factors, management-related stress factors, peer-related stress factors, student-related stress factors, parent-related stress factors, the technical requirements related stress factors, metropolis related stress factor, negative social perspective related stress factors and not living a stressful event factor. Teachers were asked about their protective shields that they use under difficult situations and it was seen that the answers vary. Owned protective shields embraced under four sub-themes as: coping strategies used against challenges, personal characteristics that contribute resilience, school context that contribute resilience and positive social perspective. Under the light of teachers’ answers about resilient teacher, data was grouped under five sub-The circumstances that cause teachers to have anxiety is called as stressful events and thus in this study it was considered that events undermine resilience as stressful. Teachers were asked what teaching profession mean to them and their answers were examined under five sub-themes as: teaching profession, motivational dimension, emotional dimension, social dimension and moral dimensions. When teachers were asked questions about the factors that undermine resilience, the answers were examined under ten sub-themes as: personal characteristics related stress factors, system-related stress factors, management-related stress factors, peer-related stress factors, student-related stress factors, parent-related stress factors, the technical requirements related stress factors, metropolis related stress factor, negative social perspective related stress factors and not living a stressful event factor. Teachers were asked about their protective shields that they use under difficult situations and it was seen that the answers vary. Owned protective shields embraced under four sub-themes as: coping strategies used against challenges, personal characteristics that contribute resilience, school context that contribute resilience and positive social perspective. Under the light of teachers’ answers about resilient teacher, data was grouped under five sub-
Keywords: Eitim; Yönetim