Hz. Ali'nin Mısır valisi Mâlik El-Eşter'e yazdığı mektubun Türkçe şerhleri ve Münşî Efendi'nin Menşûrü'l-İmâm-ı Alî adlı şerhi - Hazini, Yahya (My University, 2024)
Bu çalışma, Hz. Ali’nin hilâfeti devrinde Mısır valisi olarak tayin ettiği Mâlik bin el-Eşter’e gönderdiği Ahid-nâme isimli mektubun Osmanlı Devleti’nde yapılan şerh ve tercümelerini konu edinmektedir. Hz. Ali’nin gönderdiği bu mektup, ele aldığı konular itibariyle İslam tarihinde ilk siyasetnâme örneği denebilecek bir mahiyettedir. Yapılan araştırmalar sonucunda, Osmanlı Devleti’nin özellikle son yüzyılında Ahid-nâme’nin çeşitli şârih ve mütercimler tarafından ele alındığı tespit edilmiştir. Öyle ki Ahid-nâme geniş bir etki alanı bularak gerek tasavvuf erbâbı gerek devlet erkânından şahıslar tarafından tercüme ve şerh edilmiştir. Bu metinlerin başta dönemin padişahı olmak üzere yönetici kadroya takdimi yapılmıştır. Çalışmada, Türkiye ve yurt dışındaki kütüphanelerde Ahid-nâme tercüme ve şerhlerinin yazma ve matbu nüshaları tespit edilmiştir. Müellifleri biliniyorsa biyografik bilgilerine kısaca yer verilmiştir. Nüshaların tavsîfi yapılmış, tercüme ve şerhte hangi yöntem ve metodun kullanıldığı incelenmiştir. Tespiti yapılan bu eserler arasından Münşî Efendi’ye ait olan şerh, ayrı bir bölümde detaylı olarak incelenmiş ve şerhin tam metnine yer verilmiştir.

This research examines the annotations and translations made in the Ottoman Empire of the letter named Ahid-nâme, which Hazrat Ali sent to Malik bin al-Eşter, whom he appointed as the governor of Egypt during his caliphate. This letter sent by Hazrat Ali can be considered the first example of a “siyasetname” in the history of Islam in terms of the topics it contains. It has been determined in research that Ahid-name was annotated and translated by various commentators and translators, especially in the last century of the Ottoman Empire. In addition, it has been seen that Ahid-name found a wide area of influence and was translated and annotated by both Sufi scholars and state officials. These works were dedicated to the sultan and rulers who reigned at that time. In the first section, classification and descriptions of the the manuscripts and printed copies identified in libraries in Turkiye and abroad are included. If the authors are known, their biographical information is briefly given. It has been determined from which perspective the authors examined this letter and what method they used in translation and annotation. In the second part of the research, the commentary of Münşî Efendi, among these manuscripts identified, is examined separately and in detail and its full text is included in the third part.
Keywords: ahid-nâme; ahid-nameh; Ali ibn Abi Talib, Caliph, 600-661; Hazrat Ali; History; Hz. Ali; Hz. Ali bin Ebu Talib, Halife, 600-661; Islam; İslâm; Malik al-Eshter; Mâlik el-Eşter Commentary; Şerh; Tarih