1908-1914 yıllarında mekteplilerin medreseye yönelik bakışı (değerlendirmeleri) - Ay, Elif (My University, 2002)
MEKTEPLİLERİN MEDRESEYE YÖNELİK ELEŞTİRİLERİ (1908-1914) Mekteplilerin Medreseye Yönelik Eleştirileri (1908-1914) adlı yüksek lisans çalışması, II. Meşrutiyet'in ilanı ile birlikte başlayan özgürlük ortamında modern mekteplerin açılması ile başlayan süreçte giderek devlet ilgi ve desteğinden mahrum bırakılan medreseler üzerine mekteplilerin görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Klasik eğitim geleneğinin önemli bir unsuru olan medrese hakkındaki günümüz kanaatlerinin aynı zamanda tarihî arka planını da incelemiş olacağımız bu tezle, mektepliler ile medreseliler yani aydın ile ulema arasındaki ilişki de ortaya konmuş olacaktır. Konu 1908-1914 yılları arasında sınırlandırılmıştır. 1908 tarihinin başlangıç olarak seçilmesi II. Meşrutiyet'in ilanı ile başlayan süreçte her kesimin görüş ve düşüncelerini özgürce ortaya koyması ve 1909'dan itibaren medreselerin ıslahının gündeme gelmeye başlamasıdır. 1914 ile sınırlandırılmasının sebebi ise medrese ıslahının bu tarihte büyük oranda son şeklini alması ve Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesi ile yeni bir sürecin başlamasıdır. 1917'de İttihat ve Terakki Kongresi ve Ankara Hükümeti dönemi sınırlarının genişliği itibariyle ayrı bir çalışma konusu olarak düşünülmektedir. Tez, giriş, üç bölüm, sonuç ve ekten oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin problemi, amacı, kavramları, araştırma yöntemi, sınırları ve kaynakları üzerinde durulmuştur. evesinde mektebin ve medresenin tarihî gelişimi verilmeye çalışılmıştır. Ayrıca medresenin ders retim metodu, öğretmen-öğrenci kadrosu, idarî yapısı incelenmiştir. Bu bölüm ikinci bölüme bir hazırlık niteliğinde olması nedeniyle her iki kurumun tarihî gelişimi genel hatlarıyla aktarılmıştır. İkinci bölümde mekteplilerin medreseye ilişkin görüşleri incelenmeye çalışılmıştır. Bu bölüm ana hatlarıyla mekteplilerin medresenin geçmişi hakkındaki görüşleri, eğitim-öğretim metodu, ders müfredatı, medreselilere yönelik eleştiriler, Tanzimat tartışmaları bağlamında medrese-mektep ikiliği ve medreselerin ıslahı hakkındaki görüşleri başlıklarından oluşmaktadır. Tezin üçüncü bölümünde mekteplilerle medreseliler arasındaki ilişki ve medreseliler mekteplilerin görüşleri hakkındaki değerlendirmeleri ve her iki grubun bu görüşlerde ayrıldıkları ve birleştikleri noktalar tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonuç bölümünde ise, çalışmamız esnasında ulaştığımız kanaat, yorum ve öneriler belirtilmiştir. Ekte ise görüş ve değerlendirmelerinden faydalandığımız mekteplilerin kısa bir biyografisine yer verilmiştir.

Criticisms of Students Graduating From Ottoman Modern Schools about Ottoman Classical Schollas 'Madrasahs' (1908-1914) The study aims to examine opinions of students graduating from Ottoman modern schools about Ottoman classical schools (madrasahs) in the Second Costitutional Period. Our subject is limited from 1908 to 1914. Because, in 1908 everybody living in Ottoman State started to say their opinions freely. In 1909 the improvement of madrasahs started to be spoken and in 1914 this improvement came in to an end on a large scale and Ottoman State entered World War I, so a new period started. This thesis consists of in introduction, threee chapters, a conclusion and an appendix. In introduction part, problem and objective of the thesis, concepts, method of research etc. take part. In Chapter I, historical development of Ottoman classical and modern schools is reviewed. In addition curriculum of madrasah, method of education-instruction, students and teaching staff, management in madrasahs take part in this chapter. In Chapter II, opinions of students graduating from Ottoman modern schools about curriculum of madrasah, method of education-instruction, students and teaching staff, management in madrasahs are written. In addition dualism of Ottoman modern schools and classical schools and opinions of students graduating from Ottoman modern schools about improvement of madrasahs are discussed. In Chapter III, relations between students graduating from Ottoman modern schools and ones from Ottoman classical schools (madrasahs) and opinions of students graduating from madrasahs about students from Ottoman modern schools have been examined and opinions of both groups are compared. In Conclusion part, our opinions which we have reached after this research and our suggestions take part. In appendix, biographies of the students from Ottoman modern schools, who take part in this thesis, are written.
Keywords: Din; Felsefe Ve Din; İslam Dini; Medreseler; Tasavvuf ve tarikatlar