Ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanması - Dizdar, Emre (My University, 2024)
Ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanması sorunu, ceza hukukunun temel sorunlarından birisidir. Kanunların toplumun ihtiyaçlarına ve zamanın koşullarına göre değişmesi kaçınılmazdır. Ceza kanunlarında da değişim ihtiyacı zaman zaman duyulmaktadır. Bu ihtiyacın sonucu olarak, belirli fiillerin suç hâline getirilmesi ya da suç olmaktan çıkarılması, belirli fiiller ile ilgili cezanın veya güvenlik tedbirinin tür ve ağırlığının değiştirilmesi gündeme gelmektedir. Ceza hukukunun kişi hak ve hürriyetlerini ciddi boyutta ilgilendiren mahiyeti gereği, ceza kanunlarında yaşanan değişikliklerin, kişilerin işledikleri fiillerin ceza hukuku yönünden nitelendirilmesine ve bu fiillerin doğurduğu cezaî sonuçların belirlenmesine etkisi üzerinde ayrıca durulmalıdır. Konunun önemi nedeniyle anayasal ilke düzeyinde ele alınmasına ihtiyaç duyulmuş ve ayrıca Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi gibi temel insan hakları ile ilgili uluslararası metinlerde ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanmasına ilişkin ilkelere yer verilmiştir. Bu çalışmada ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanması sorunu ele alınmış, öncelikle konuyla ilgili temel kavramlar açıklanmış; ardından ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanmasına hâkim olan ilkeler tüm boyutlarıyla irdelenmiştir. Konunun özüyle bağlantılı olduğu ölçüde, maddî ceza hukukuna dair temel kurum ve kavramlara değinilmiş; böylece temel sorunun çözümüne elverişli bir teorik altyapı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmamızda, özellikle 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun yürürlüğü sonrasında gündeme gelen yeni sorunlara yer verilmesine gayret edilmiştir. Bu bağlamda, konuyla ilgili Yargıtay ve Anayasa Mahkemesinin önemli kararları incelenmiş, ayrıca AİHS'in 7. maddesine ilişkin AİHM tarafından verilen başlıca kararlar da analiz edilmiştir.

The problem of the temporal application of the criminal legislation is one of the main problems of criminal law. It is inevitable that the law will change according to the emerging needs of the society and the prevailing circumstances and this context also applies to the criminal law. As a result of this need, criminalizing or decriminalizing certain acts, changing the type and weight of the punishment or security measure related to certain acts become a current issue. Due to the nature of the criminal law, which seriously concerns personal rights and freedoms, the effects of the changes in the criminal laws on the characterization of the acts committed by individuals and the determination of their criminal consequences should also be emphasized. Due to the importance of the issue, it was needed to be addressed at the level of constitutional principle. Besides, international texts on fundamental human rights such as the European Convention on Human Rights included principles regarding the temporal application of the criminal legislation. In this study, the problem of the temporal application of criminal legislation was discussed. Initially, the basic concepts related to the subject were explained. Subsequently, the principles that dominated the temporal application of criminal legislation were examined in all their dimensions. We mentioned fundamental institutions and concepts of substantive criminal law to the extent that they were related to the essence of the subject, thus we tried to put forward a theoretical background suitable for solving the basic problem. In our study, we included the new problems that emerged particularly after the enforcement of the Turkish Criminal Code No. 5237. In this context, important decisions of the Court of Cassation and the Constitutional Court on the subject were examined, and the main judgments of the ECtHR on Article 7 of the ECHR were also analyzed.
Keywords: Ceza hukuku; Ceza yargılaması; Criminal law; Criminal procedure; Geçmişe Etkili Uygulanmama İlkesi; Kanunîlik İlkesi; Lehe Kanunun Geçmişe Etkili Uygulanması İlkesi; Principle of Legality; Principle of Non-Retroactivity; Principle of Retrospectivity of the More Lenient Law; Temporal Application; Turkey; Türkiye; Zaman Bakımından Uygulama