Pakistan devletinin oluşum süreci - Çalışkan, Selami (My University, 2000)
Pakistan'ın kuruluş kökleri nerede aranmalıdır? Pakistan, müslümanların politik bilinç akımının Hint tarihi içersinde nihai-tamamlanmış bir safhası mıdır? Yoksa İngiltere'nin 'böl-yönet' politikasının Hindistan versiyonu mudur? Müslümanlar ile Hindular arasındaki çatışma alanları müslümanların kıtada hakimiyet kurma süreci boyunca varolmuştur. Ancak bu tehlikeli alanlar siyasi güç dengelerinin seyrine göre varlık göstermişlerdir. Hint-İslam siyasi düşüncesi kıta çapında etkinliğini artırdıkça özellikle alt kastların hızla müslümanlaşması bu gerilim alanlarını üst kastlar nezdinde artırıyordu.Müslümanlar tarafından fetihler kuzeyden ilerledikçe bu kadar geniş coğrafya ve nüfusun nasıl kontrol altında tutulacağı sorunu ortaya çıkmış ve ulaşım zorluğu ile kontrol imkansızlaşmıştı. Bu sebeple müslümanlar gruplar halinde stratejik bölge ve güzergahları korumak maksadıyla programlı bir şekilde iç bölgelere dağıtıldı. Askeri donanımlı bu koloniler Hinduizmden İslama girenlerin çoğalması ile birleştiler. Gandhi, Hintli müslümanların çoğunluğunun Hinduizmi terk edenlerden oluştuğunda haklıdır. Ancak İslamiyet bir religion değildir, medeniyet inşa edici inançlar bütünü ve sosyal pratiktir. Etnik köken İslam dini açısından bir parametre değildi. Hintli müslümanlar yükselen değer ulus devlet teorisi çerçevesinde kendilerine bir ad bulamıyorlardı.Etnik kökenlerinin karışık olması doğrudan bir bağlantı kurmalarında engeldi. Batı toplumlarında yaşanan altı yüzyıllık tabi süreç Batı-dışı toplumlar için geçerli değildi.Genellikle dil ve etnisite, bir ulusu oluşturan ana kaynaklardı. Ancak çok daha farklı dinamiklerle yoğrulmuş İslam coğrafyası için yeni uluslar düzeni genelde çelişkiler doğurdu. Eklektik eksen üzerindeki bölgelerde özellikle aynı ırka ait farklı iki medeniyet mensubu toplulukların tek bir ulus devlet çatısı altında toplama çabası ortak bir gelecek oluşturma açısından da problem oluşturmaktadır. Irka dayalı Batı tipi milliyetçilik İkbal için kabul edilemezdi. Herhangi bir ulusun diğerine üstünlüğü söz konusu değildi. Bu durumda müslümanlıklarına referansta bulunarak kendi kimliklerinin tek faktörü olan siyasi, iktisadi, sosyal ve kültürel normların bir bütün içersinde varolmasında durumunda ancak varlıklarını koruyabileceklerini anlamış oldular. Pakistan, Hint-İslam Siyasi düşüncesinin en temel yaklaşımlarda zıddı olan Hindu hegemonyasından sıyrılarak kurban kesmek dahil bir çok kimlik unsurlarını beraberinde taşıyabilmesi, modern değer olan ulus devlet teorisine alternatif olabilme- uluslar arası sistemde bir ulus devlet rolü biçilmiş olmasına rağmen- kendisini oluşturan bir çok alt kültür dikkate alındığında ümmetçi bir yaklaşımı kendi içersinde saklayan, İslam Devleti-Ulus Devlet ve dini hukuk tartışmaları açısından merkezi konumda, uluslar arası sistemin onsuz yapamadığı, Hint-İslam Siyasi iradesinin dünya sistemine bir dayatması ve bir fenomendir.

Where should the formative foundations of the state of Pakistan be looked for? Is Pakistan a final phase for the political conscience stream of the muslims? Or is it a different version of the English 'divide & rule' policy? The areas of clash between muslims and Hindus have been during the process of the muslim domination in the continent. However, these critical areas have been flactuating as the balance of power changes. Since the muslimation amoung the below casts increased, the frustration between the two soceties flared up.And as the conquest to the north advanced, the problem of the control of that amount of area and population emerged. For this reason, many of the muslims were dispersed inwards the continent in groups to the strategical straits. Equipped with warfare, these colonies were united as the conversions from Hinduism increased. Gandhi may be right in his statement that many of the muslims were Hindu conversions. But islam can't be considered in the western meaning of religion, it's a system that constructs civilizations and socal practices. Etnicity would never be considered as a parameter from the point of İslam. The Indian muslims would not name themselves in the context of the nation state system. The sophisticated etnicity was an obstacle to form a direct bond to that system. The six-century natural period of the nationality was out of the discussion for the non-western societies. Armed with really different dynamics, the very new nation system brought many contreverseries to the İslamic geography. The effort to gather the same races of different civilizations were no use to form a common future- valid for the societies at the eclectic axis. Western Nationalism depanding on the etnicity couldn't be accepted by Iqbal. It was impossible to claim a prirority of a nation to another. In this case, muslims came to the point that they wouldn't survive unless they own their political and social structures. Pakistan may be considered a de facto to the world system although it's arrenged to be a part of it. It may be stated as a phenomen that implies an ummah in itself.
Keywords: Pakistan; Pakistan-Tarih; Tarih