Öznenin biçimlendirilmesi sürecinde dilsel işlevler - Çoban, Barış (My University, 1999)
İdeoloji insan ile içinde yaşadığı dünya arasındaki ilişkiyi çözümlemeye çalışır , bir temsil pratiğidir .Bu pratik dilsel alanda işlerlik kazanır , söylem alanında kendini gerçekler. Yaşam gerçekliğini ilgilendiren sorunsalların çözümlenebilmesinin yolu da bu nedenle ideolojiden ve ideolojiyi aktaran söylemden geçmektedir. Özne ile ilgili yapılacak tüm çalışmalarda ideoloji ve ideolojik söylem birincil derecede önemlidir , çünkü özne ideolojilerin (dilsel ve dil-dışı alanları kullanarak) üzerlerinde kendilerini gerçeklediği ve yeniden-ürettiği alandır . Özne devingen bir süreçtir ve bu süreç bazı psikolojik gerçeklenimlerle beraber işlemektedir. Özneye bir biçim verilmesi için onun toplumsallaştırılması gerekir , insani öznenin oluşturulması sürecinde dilsel ve ideolojik öğeler oldukça etkin bir role sahiptir . İdeoloji (bireysel ya da toplumsal) özneler için hedefler belirler. Özne bu hedeflere ulaşma mücadelesi içerisinde kendisine bir yaşam yaratır . Bu bağlamda öznenin güdülenmesi , bir hedefe yönlendirilmiş olan öznenin ideolojik doğrultudan ayrılmaması için devamlı bir denetim tarafından sınırlandırılması ve yönlendirilmesi gerekir , bu da güdüleme ile olanaklı olabilir . Başarılı bir güdülemenin gerçekleştirilebilmesi için öznenin egemen ideolojinin sunduğu kurgusal gerçekler dışındaki (yaşamsal) gerçeklerden kopması onlara yabancılaşması gerekir . Güdüleyici aygıtlar bu nedenle birer yabancılaştırıcı aygıt da olmak zorunluluğundadır . Tüm bu aygıtlar dilsel alanı kullanırlar ve egemen ideolojiye eklemlenirler . Öznenin biçimlendirilmesi süreci devletin ideolojik aygıtları tarafından başlatılır ve devam ettirilir . Aile , okul , medya gibi yaşamın her alanında öznenin içinde yaşadığı ve kendini gerçeklemek için gereksinim duyduğu alanlar aslında öznenin yanılsamalı bir gerçeklenim yaşadığını , gerçeklenenin özne değil hegemonik güç olan egemen sınıfın ideolojisi olduğunu gösterir . Özne (daha aile içinde bile) kendi gerçekliğine yabancılaştırılmış ve egemen ideolojinin hedeflediği şekilde yönlendirilmiş ve güdülenmiş olduğu için dünya ve kendisi arasındaki ilişkiyi kendi toplumsal ve sınıfsal konumuna göre değil egemen ideolojinin ona sunduğu ya da maruz bıraktığı kendi gerçekliğine ters düşen bağımlılaştırıcı düşünsel ve yaşamsal konumdan yola çıkarak anlamlandırmaya çalışır . Bu anda dilsel alan önemli bir güce sahiptir . Çünkü egemen ideoloji ve tüm diğer ideolojiler özneyle dili kullanarak iletişim kurarlar . Egemen ideoloji daha anadil edinim aşamasında öznelerin bilinçlerine ve bilinçdışına sızar , bu alanlara yerleşerek özneyi tüm yaşam boyunca biçimlendirir , yeniden biçimlendirir . Öznenin biçimlendirilmesinde dilsel pratikler tek başlarına yeterli değildir bu nedenle egemen ideoloji devletin ideolojik aygıtlarını , zor aygıtlarını ve ideolojik alanı ilgilendiren tüm alanları kullanarak özneye değişik açılardan etkilerde bulunur . Hatta özne bir yabancıdil öğreniyorken ya da ediniyorken bile ideolojik biçimlendirme çabasıyla karşı karşıya gelir. Küreselleşmeye çalışan egemen ideolojiler ekonomik amaçlarını gerçekleştirebilmek için ideolojik alana yüklenirler . Tüm dünyayı iyi işleyen bir pazara ve tüketim dünyasına çevirme amacını taşırlar . Bu amaçla kendi dillerini ve kültürlerini tüm dünya halklarına öğreterek onları kendi gerçekliklerinden koparıp asimile ederek tüketim toplumunun tek boyutlu insanlarına dönüştürmeye çalışırlar . Aslında yabancıdil insanları tek boyutlu bir kalıba sokmak için değil değişik düşünüş biçimleri ve değişik toplumsal kültürleri tanımak için özgürleştirici bir öğrenim pratiği olarak ta kurgulanabilir , ancak günümüzün egemen düşüncesi böyle bir gerçekliği reddederek özgürleşme pratiklerini , bağımlılaşma pratiklerine dönüştürmektedir . İnternet özgürleşme amaçlı bir aygıt olabileceği gibi düşünsel bağımlılığın ve küresel iktidarın denetim aygıtı haline de gelebilir ki yaşananlar internetin olumsuz olan yöne doğru bir ivme kazandığını göstermektedir . Aynı şekilde tüm medya da egemen ideolojik yapının meşrulaştırımı ve öznelerin ikna edilerek rızalarının sağlanması için uğraşmaktadır . Sonuç olarak gerçekte öznelerin yabancılaşmayı aşmak , özgüdülenimlerini yaratmak ve kendi gerçekliklerinin anlatımı olan özgürleştirici ideolojilerini oluşturmakta kullanabilecekleri bir çok alan veya aygıt bağımlılaştırıcı ve panoptic bir denetim uygulayan egemen ideolojinin kullanımındadır . Öznelerin yapması gereken yaşadıkları olumsuz gerçekliği yapıbozumcu eleştirel bakışla görerek ve parçalayarak kendileri için yeni belki de ütopik bir gerçeklik kurmaktır. Ideology tries to analyse the relationship between human beings and the world in which he lives, so it is a practice of representation. This practice operates in linguistic field and realises itself in the field of discourse. Therefore the way of solving the problems which are related to realities of life have to be relevant to ideology and discourse which transfers ideology. Ideology and ideological discourse have a primarily important role on the study which is related to the subject, because the subject is a field that ideologies produce and reproduce themselves by using linguistic and non-linguistic fields. The subject is a dynamic process and this process performs with psychological realisations. The subject should be shaped and socialised, linguistic and ideological components have important role on the process of creating the individual subject. Ideology determines some targets for individual or social subjects. In this respect the subject must be motivated and also manipulated by a continuous controlling mechanism of the hegemonic power in order to prevent the separation of subject from the ideological direction. So this is possible with motivation. In order to operate a successful motivation the subject should be snapped out of and alienated from the realities which are related to their real life conditions except from the realities which are created by the dominant ideology. Therefore motivational apparatus have to be at the same time alienational apparatus. All these apparatus are used in linguistic field and articulated to t he hegemonic ideology. The process of shaping the subject is started and continued by the ideological state apparatus (ISA). The ISAs like family, school and media in which the subjects live and realise themselves reveal that the subject live in an illusionary world and they do not realise themselves freely but they are realised by the dominant ideology. The subject even in her his family is alienated from the reality and manipulated and motivated by the power, s/ he signifies the relation between her/ himself and the world not from his/ her social or class positions but from the subjugative mental and social positions which is presented to the subjects (or which subjects are exposed) by the dominant ideology. At this point linguistic field has an important function because dominant ideology and all the other ideologies communicate with the subject by using this field. Dominant ideology even in the process of first language acquisition trickle into consciousness and unconsciousness of the subject and by locating in these fields, it shapes and reshapes the subjects throughout their lives. In the process of shaping linguistic practices are not adequate, so dominant ideology affects the subjects from different points by using ISAs and other ideological mechanisms. Even in the process of learning or acquiring a foreign/ second language the subject faces with the dominant ideology. The dominant ideology which tries to be global uses the ideological fields in order to realise its economic aims. It aims to convert the world a successfully functioning global market and consumer world. So, the dominant ideology tries to transform the subject to one-dimensional people of the consumer society. The power assimilates the subject and separates him/ her from his/ her realities by teaching its language and culture. Indeed foreign/ second language can be fictionalised not as a process of creating one-dimensional people but as a freeing learning practice which makes people to learn other thinking styles and social cultures. But in our age dominant ideology rejects such freeing practices and uses them for subjugation. As an example, internet can be imagined as a freeing apparatus but it can be seen as a subjugator and as a control mechanism of the global power and the reality makes us to see internet from a pessimistic view and also all media powers aim manufacturing consent and legitimise the dominant ideology. Consequently all these apparatus or fields, which can be used for passing the limits of the alienation, creating their self-motivation and forming the freeing ideology of the subjects which is the narration of their reality, are handled and controlled by the dominant ideology and used as a panoptic mechanism. The subjects should analyse their life conditions which are governed by the hegemonic power by using the radical methods of deconstruction and terminate this reality and they should create a new and utopian reality for themselves.
Keywords: Dil; DİL VE DİLLER; İngilizce