Rızâyî-i Vânî (ö. XVII yy.?)Mecmû‘ası ve Haylî (ö.1040/1630-31)’nin MavravHicviyyesi - (:unkn) unknown (My University, 2020)
Şiir mecmuaları edebiyat tarihimizin ana kaynaklarıarasında yer almaktadır. Bu mecmualar; tezkirelerde adıgeçmeyen, günümüze herhangi bir eseri ulaşamamış pek çokşairi ve bu şairlerin şiirlerini barındırdığı gibi çeşitlidönemlerde sevilip okunan şairlerin yeni şiirlerini de ihtivaedebilmektedir. Çalışmanın konusu XVII. yy. şairlerinden olupkaynaklarda hakkında herhangi bir bilgiye rastlayamadığımızRızâyî-i Vânî’nin tertip ettiği mecmuadır. Çeşitli Türk ve Farsşairlerinin yanı sıra Rızâyî’nin kendi şiirlerini de barındıranRızâyî-i Vânî Mecmû‘ası, hiciv edebiyatına katkı yapacak birhicviyyeyi de içermektedir. Rızâyî, 1040/1630 Bağdat seferinekatılan XVII yy. şairi Haylî’nin bu seferde nazmettiğihicviyyeyi büyük ihtimalle mahallinde mecmuasına aktarmışolmalıdır. Zira Rızâyî’nin de sefere katıldığına dair şiirlerindeemareler görülmektedir.Klâsik Türk edebiyatının başlangıcından nihayetine kadarşairler tarafından kaleme alınmış olan hiciv mahiyetindekimanzumeler belirli dönemlerde daha çok revaç bulmuştur. Buminvalde özellikle XVII. yy. hiciv edebiyatı için altın bir çağolarak adlandırılabilir. Hicvin büyük üstâdı Nef’î (ö.1044/1635) de bu yüzyılda yetişmiş, ayrıca farklı şairlertarafından umumiyetle şahıslara dair olmak üzere pek çokhicviyye yine bu zamanda kaleme alınmıştır. Çalışmanınkonusu da bu bağlamda XVII. yy. şairlerinden olupkaynaklarda sipahi zümresinden olduğu belirtilen Haylî’ninmanzumesidir. Manzume tespitlerimize göre Azmizâde Hâletî(ö. 1040/1631)’nin Hadd-i Mestân’ına nazire olarak kaleme alınmıştır. Şair, bazı kaynaklarda Dîvân sahibi olduğubelirtilmesine rağmen aynı yüzyılda aynı mahlası taşıyanHaylî-i Kırkkilisevî (ö. 1098/1686-87) ile dekarıştırılabilmektedir. Çalışmada Rızâyî-i Vânî Mecmû‘asıhakkında bilgi verilecek ve XVII. yy.’ın mahlasdaş iki şairi sözkonusu edilecektir. Ayrıca Osmanlı kroniklerinde hakkındaçeşitli bilgiler bulunan ve bugün dahi Gürcüler tarafından birkahraman olarak anılan Mavrol Han tanıtılacak ve hicivedebiyatına katkı olması hasebiyle Haylî’nin hicviyyesi de nesreçevirili metin hâlinde okuyucuya sunulacaktır.

Poem compilations are considered as one of the main sources of history of literature. These compilations usually contain not only the poems, whose authors were not mentioned in poet biographies or poets, whose poems could not make up to date, but also new poems of popular poets. The subject of this study is the compilation of Rızâyî-i Vânî who was one of the 17th century poets. There is no reference about him in the sources. The compilation of Rızâyî-i Vânî, besides various Turkish and Persian poems, includes a satire, which would contribute the literature of satire. Riyâzî probably copied the satire of Haylî during the 1040/1630 Bagdad Expedition which he attended at that time. For there are signs in his poems that indicates that Riyâzî also attended the expedition. Satire had been a very popular type of poem for the poets from the start of the Classical Turkish literature to its end. In this manner, 17th century might be considered as a golden age for satire literature. Nef’î, the grandmaster of the satire, was a breed of this century. Also most of the satirical texts which generally aim certain individuals were written in this century. The subject of our study is a poem of the 17th century poet Haylî who was recorded as a timariot in the sources. This poem according to our examination was written as a reply (nazira) to the Azmizâde Hâletî’s, Hadd-i Mestân. While some sources say that he was a diwan owner, he might be confused with Haylî-i Kırıkilisevî (d. 1098/1686-87) who lived in the same century as him and used the same nickname. In this paper, first information will be given about Rızâyî-i Vânî Compilation, and two poets of the 17th century who shared the same nickname will be mentioned. Also Mavrol Khan, who is still regarded as a hero among the Georgians and mentioned in the Ottoman sources will be introduced. Then in order to contribute the satire literatüre, satire of Hayli will be transcribed and turned into prose.
The Compilation of Rızayi Vani (d. in 17th Century) and Hayli’s (d. 1040/1630-31) Satire of Mavrav