Toplumsal değişme sürecinde dini hayatın yeniden şekillenişi : Batı Kazakistan örnegi - Toktarova, Gulnafiz (My University, 2021)
SSCB’nin yıkılışıyla bağımsızlık kazanan Kazakistan hızlı bir değişim sürecine girmiştir.Yapısal olarak sosyo-ekonomik değişimler yaşanırken, diğer taraftan senelerce yasaklar ve kısıtlamalar altında olan dini alanda da canlanma yaşanarak dini hayatın yeniden şekillenme süreci başlamıştır. Dinin yeniden şekillenmesinde birkaç faktör etkili olmaktadır.İlk önce, tarihsel olarak Çarlık döneminde Ruslaştırmanın, Sovyet döneminde ise resmi bir politika olarak ateizmin etkisi dini hafızanın zayıflaması, dini bilginin gerilemesi ve dini geleneğin kopmasını meydana getirmiştir. Böylesi bir tarihi arka plan üzerinden dini hafıza canlı kalsa da selefizm, cemaatçi dindarlık, radikalizm gibi ‘ithal dini hafızalar’ dinin yeniden şekillenmesini etkilemektedir. İkinci olarak devletin laik bir politika izlemesine rağmen, İslam’ın Hanefilik mezhebini ve Ortodoks Hıristiyanlığı öne çıkartma eğilimi dinin yeniden şekillenmesinde etkilidir. Üçüncü olarak bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle dini otorite ve dini bilgilerin çeşitlenmesi de dini hayatın yeniden şekillenmesinde etkili olmaktadır. Araştırma Çarlık, SSCB dönemleri ve Bağımsız Kazakistan olarak ayırt ettiğimiz dönüşüm dönemlerindeki halkın dini algı ve davranışlarını, dindarlık şekillerini incelemeyi; bu bağlam üzerinden günümüz dini hayatında meydana gelen farklılıkları sosyal değişim sürecinde açıklamaya çalışmıştır. Dolaylı gözlem yöntemi içinde sonuca götürülen araştırmada nicel araştırma teknikleri olarak anket ve mülakat, nitel araştırma teknikleri olarak dökümantasyon kullanılmıştır. Batı Kazakistan örneklemi içinde 15 yaş ile 60 yaş üstü 700 kişi ile anket yapılmıştır. Anket sonuçları mülakatlarla da desteklenmiştir. Sonuç olarak Dinin yeniden şekillenme sürecinde Kazak dini hafızası bir geçiş dönemi yaşamaktadır. Bu geçiş döneminde Batı Kazakistan’da dini hayatta farklılaşma eğilimi gözlenmektedir. Bu farklılaşma sürecinde erkek, daha genç, bekâr, şehirde yaşayan, sınıfsal olarak zihniyet değişikliğine uğramayan, memurluktan ziyade ticaret ve esnaflık gibi serbest meslekler icra eden bir ‘yeni dindarlık’ tipi ortaya çıkmaktadır. Bu tip diğer toplumsal kategorilere göre daha dindar bir eğilim içindedir. Batı Kazakistan, toplumsal değişme, dini hayatın yeniden şekillenişi, yeni Kazak dindarlığı, ithal dini hafızalar.

SSCB’nin yıkılışıyla bağımsızlık kazanan Kazakistan hızlı bir değişim sürecine girmiştir.Yapısal olarak sosyo-ekonomik değişimler yaşanırken, diğer taraftan senelerce yasaklar ve kısıtlamalar altında olan dini alanda da canlanma yaşanarak dini hayatın yeniden şekillenme süreci başlamıştır. Dinin yeniden şekillenmesinde birkaç faktör etkili olmaktadır.İlk önce, tarihsel olarak Çarlık döneminde Ruslaştırmanın, Sovyet döneminde ise resmi bir politika olarak ateizmin etkisi dini hafızanın zayıflaması, dini bilginin gerilemesi ve dini geleneğin kopmasını meydana getirmiştir. Böylesi bir tarihi arka plan üzerinden dini hafıza canlı kalsa da selefizm, cemaatçi dindarlık, radikalizm gibi ‘ithal dini hafızalar’ dinin yeniden şekillenmesini etkilemektedir. İkinci olarak devletin laik bir politika izlemesine rağmen, İslam’ın Hanefilik mezhebini ve Ortodoks Hıristiyanlığı öne çıkartma eğilimi dinin yeniden şekillenmesinde etkilidir. Üçüncü olarak bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle dini otorite ve dini bilgilerin çeşitlenmesi de dini hayatın yeniden şekillenmesinde etkili olmaktadır. Araştırma Çarlık, SSCB dönemleri ve Bağımsız Kazakistan olarak ayırt ettiğimiz dönüşüm dönemlerindeki halkın dini algı ve davranışlarını, dindarlık şekillerini incelemeyi; bu bağlam üzerinden günümüz dini hayatında meydana gelen farklılıkları sosyal değişim sürecinde açıklamaya çalışmıştır. Dolaylı gözlem yöntemi içinde sonuca götürülen araştırmada nicel araştırma teknikleri olarak anket ve mülakat, nitel araştırma teknikleri olarak dökümantasyon kullanılmıştır. Batı Kazakistan örneklemi içinde 15 yaş ile 60 yaş üstü 700 kişi ile anket yapılmıştır. Anket sonuçları mülakatlarla da desteklenmiştir. Sonuç olarak Dinin yeniden şekillenme sürecinde Kazak dini hafızası bir geçiş dönemi yaşamaktadır. Bu geçiş döneminde Batı Kazakistan’da dini hayatta farklılaşma eğilimi gözlenmektedir. Bu farklılaşma sürecinde erkek, daha genç, bekâr, şehirde yaşayan, sınıfsal olarak zihniyet değişikliğine uğramayan, memurluktan ziyade ticaret ve esnaflık gibi serbest meslekler icra eden bir ‘yeni dindarlık’ tipi ortaya çıkmaktadır. Bu tip diğer toplumsal kategorilere göre daha dindar bir eğilim içindedir. Batı Kazakistan, toplumsal değişme, dini hayatın yeniden şekillenişi, yeni Kazak dindarlığı, ithal dini hafızalar.
Keywords: Batı Kazakistan; Din ve sosyoloji; dini hayatın yeniden şekillenişi; Dini yaşam; ithal dini hafızalar; Kazakhstan; Kazakistan; Religion and sociology; Religious life; toplumsal değişme; yeni Kazak dindarlığı